احامرة و كسانى كه سكونت الجزيره را قبول نمودند جراجمة و كسانى كه سكونت يمن را قبول كردند ابناء و آنان كه سكونت موصل را اختيار نمودند جرامقة گفتند . و نيز خضارمة :
ج . خضرم .
خضارى
(
xozz r
) ا . ع . گياهى .
خضارى
(
xoz riyy
) ا . ع . مرغى كه آن را اخيل نيز گويند و هو اعظم من القطاء و العرب تتشام به اذا وقع على ظهر بعير .
خضاض
(
xaz z
) ا . ع . اندك پيرايه .
يق : ما عليها خضاض اى شيئ من الحلى .
و مرد گول . و گردنبند گربه و حميل آن . و گردن بند آهو بره . و طوق بنديان .
خضاض
(
xaz z
) و (
xez z
) ا . ع .
مركب و سياهى كه بدان نويسند .
خضاضة
(
xaz zat
) ا . ع . مرد گول و احمق .
خضاع
(
xez '
) م . ع . خاضع المراة خضاعا : نرم كرد سخن را براى آن زن .
خضاف
(
xez f
) م . ع . خضف خضفا و خضافا ( از باب ضرب ) : تيز داد . و خضف الطعام : خورد طعام را .
خضاف
(
xaz fe
) ا . ع . از دشنامهاى كنيزان است . يق : يا خضاف : يعنى اى تيز دهنده .
خضاف
(
xazz f
) ص . ع . كسى كه بسيار تيز دهد .
خضام
(
xazz m
) ص . ع . سيف خضام :
شمشير بران .
خضامة
(
xoz mat
) ا . ع . آنچه خائيده خورده شود .
خضب
(
xazb
) ا . ع . سبزى شكوفهء خرما . ج : خضوب . و سبزهء نو دميدهء بباريدن باران . و سبزى كه از درخت برآيد در اول برگ آوردن .
خضب
(
xazb
) م . ع . خضب اليد و غيرها خضبا ( از باب ضرب ) :
رنگ كرد دست و جز آن را به حنا و هر گاه دست و موى و جز آن را ذكر نكنند مىگويند خضب خضابا ( نيز از باب ضرب ) . و خضب النخل خضبا : سبز شد شكوفهء خرما . و خضبت الارض : برآمد گياه از زمين .
و خضب الشجر ( از باب ضرب و سمع ) :
سبز شد درخت .
خضبة
(
xozabat
) ص . ع . زن بسيار خضاب .
خضخاض
(
xazx z
) ا . ع . نوعى از قطران كه بشتران گرگين مالند .
خضخض
(
xozxoz
) و (
xozaxez
) ا . ع . فربه كلان شكم از مردان و شتران .
خضخضة
(
xazxazat
) م . ع . جنبانيدن آب و پست و مانند آن . و جلق زدن . و خضخض الارض : شيار كرد زمين را و زير و بالا نمود آن را .
خضد
(
xazd
) م . ع . خضد العود خضدا ( از باب ضرب ) : شكست چوب را خشك باشد يا تر بنوعى كه از هم جدا نگرديد .
و خضد البعير عنق آخر : خمانيد شتر و دو تا كرد گردن شتر ديگر را . و خضد الشجر : خشود درخت را و بريد . و خضد زيد : سخت خورد زيد . و نيز خضد : بريدن و خائيدن چيزى تر را چون خيار و گزر و مانند آن .
خضد
(
xazad
) ا . ع . باريكى ميوهها و غنچگى آنها . و دردى مر اعضا را كمتر از شكستگى . و آنچه از چوب تر خشوده باشند و يا از درخت شكسته باشد . و ضعف و سستى در گياه . و يك نوع گياهى .
خضد
(
xazed
) ص . ع . درماندهء از ايستادن .
خضر
(
xazr
) م . ع . خضر النخل خضرا ( از باب نصر ) : بريد آن خرما بن را .
خضر
(
xezr
) ا . پ . نام پيغمبرى . و نام شيخ گروه شافعى در مرو . و خضر راه گرديدن : رهبرى كردن و راهنمائى و دلالت كردن و پيشوا گشتن .
خضر
(
xezr
) و (
xezar
) ا . ع . نام پيغمبرى كه صاحب موسى عليهما السلام بود و نام اصلى آن را تاليا گفتهاند و پارسيان ايليايوهن مىگويند و قال فى المعيار : خضر ( بالكسر ) صاحب موسى عليهما السلام سمى لانه كان لا يجلس على خشبة يابسة و لا ارض بيضاء الا اخضرت و كان سمه تاليا و يق فيه خضر (
xezaron
) و خضر (
xezr
) .
خضر
(
xozr
) ص . ع . ج . اخضر و خضراء . و هم خضر المناكب : يعنى ايشان بسيار فراخ و خوشحالاند .
خضر
(
xozr
) ا . ع . نام قبيلهاى از تازيان معروف در تيراندازى . و بنو الخضر : نام بطنى از قيس عيلان .
خضر
(
xazar
) ا . ع . نازكى و نرمى .
و شاخههاى خرما بن . و شاخههاى سبز خرما بن كه برگ آن را دور كرده باشند .
خضر
(
xazar
) م . ع . خضر اللون خضرا ( از باب سمع ) : سبز گشت آن رنگ . و كذلك خضر الزرع و نيز خضر : نرم و نازك شدن .
خضر
(
xazer
) ص . ع . سبز . و نرم و نازك .
خضر
(
xazer
) ا . ع . شاخ درخت .
و كشت و زرع . و ترهء سبز . و جاى بسيار سبزناك . و نوعى از درختان كه در آخر گرما سبز شود و برگ و بار بيرون آورد .
خضر
(
xozar
) ا . ع . بقول . ج .
خضرة .