تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 514

مساهمون:

ص٥١٤
و خاموشى و سكوتى كه مغان‌گاه شستشوى تن و خواندن زند و پرستش خداى و خوردن طعام بجاى آرند .

باژ

(
b j
) ا خ . پ . نام قريه‌اى از توابع طوس مولد حكيم فردوسى و آن را تازيگانيده فاز مىگويند .

باژبان

(
b j - b n
) ا . پ . كسى كه باج از مردم مىگيرد . و ا خ . طايفه‌اى از تركمان .

باژخواه

(
b j - x h
) و باژدار (
b j - d r
) ا . پ . باج‌گير .

باژدان

(
b j - d n
) ا . پ . خزينهء دولت و بيت المال .

باژرند

(
b j - rand
) و باژرنگ (
b j - rang
) ا . پ . كمربند و سينه‌بند زنان و كودكان .

باژستان

(
b j - set n
) ص . پ . باج ستاننده . وا . باجگير .

باژگاه

(
b j - g h
) ا . پ . آنجائى از رودخانه كه باج مىستانند .

باژگون

(
b j - gun
) و باژگونه (
b j - gune
) ص . پ . واژگون و سرنگون و منكوس . و ناراست . و منحوس .

باژگير

(
b j - gir
) ا . پ . كسى كه باج و خراج و ماليات مىگيرد و باج‌گير .

باژن

(
b jan
) ا . پ . گوسپند و يا بزى كه پيشاپيش گله رود .

باژنامه

(
b j - n me
) ا . پ . لقب . و رفيق و مصاحب .

باژه

(
b je
) ا . پ . باج و خراج و باژ .

باس

(
b s
) ا . پ . قديم - مقابل حادث - كه باش نيز گويند . و ترس و بيم . و زارع و كشاورز .

بأس

(
ba's
) ا . ع . بيم و عذاب . و سختى قوت در حرب . و دليرى . و لا بأس يعنى ترسى نيست و باكى نيست .

بأس

(
ba's
) م . ع . بؤس الرجل بأسا : ( از باب كرم ) : سخت حرب شد آن مرد . و بئس الرجل بأسا و بؤسا مر . بؤس .

بأساء

(
ba's '
) ا . ع . سختى و بلا .

باساتير

(
b s tir
) ا . پ . بيان و تفسير و شرح .

باسار

(
b s r
) ص . پ . آماده و مهيا .

باسامان

(
b - s m n
) ص . پ . مرد متدين و صابر و پرهيزگار و زاهد . و عاقل و بافراست .

باسان

(
b ss n
) ا . پ . بلسان . و درخت بلسان .

باسبوس

(
b s - bus
) ا . پ . نوعى از ريحان كه مرزنجوش نيز گويند .

باسة

(
b ssat
) ا خ . ع . شهر مكهء معظمه زادها اللّه شرفا و تعظيما .

باستار

(
b st r
) ا . پ . بواسطهء اين لفظ شيئى و يا شخص غير معلوم را بيان مىكنند و بيشتر باستار و بيستار مىگويند يعنى فلان و به همان . و گاهى باستار به تنهائى استعمال مىشود مانند فلان .

باستان

(
b st n
) ص . پ . چيز گذشته و قديم و ديرينه . و شخص مجرد . وا . درزند و پازند بمعنى تاريخ و نوعا تاريخ قديم را گويند . و كنايه از عالم و دهر و گردون . و باستان يهود : تاريخ يهود .

باستان‌نامه

(
b st n - n me
) ا . پ . تاريخ نامه كه كتاب تاريخ پارسيان باشد .

باستراك

(
b star k
) و باسترك (
b starak
) ا . پ . نوعى از سار .

باستى

(
b sti
) ا . پ . افتادگى و فروتنى .

باستيان

(
b sti n
) ا . پ . - مأخوذ از فرانسه - استحكام برآمدهء برج مانندى كه در قلعه مىسازند .

باستين

(
b stin
) ا . پ . مر . باشتين .

باسر

(
b ser
) ص . ع . بد روى و ترش روى و بد هيئت .

باسرة

(
b serat
) ص . ع . روى ترش و بد هيئت . و غمگين قوله تعالى :
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ باسِرَةٌ .

باسر شدن

(
b - ser - codan
) ف ل . پ . فرار كردن . و عقب نشستن .

باسرم

(
b sram
) ا . پ . زمينى كه جهت كشت و زراعت آماده كرده باشند . و كشتزار .

باسره

(
b sare
) و (
b sre
) و (
b sere
) ا . پ . كشت و زراعت .

باسط

(
b set
) ص . ع . فراخ‌كننده . و گسترنده . و يكى از نامهاى خداى تعالى جل شانه زيرا كه فراخ مىگيرد رزق را بر هر كه مىخواهد و خمس باسط : شتران به آب خور شتابنده و قال اللّه تعالى :
وَ الْمَلائِكَةُ باسِطُوا أَيْدِيهِمْ
يعنى فرشتگان مسلطند بر آنها . و قال اللّه تعالى :
كَباسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْماءِ لِيَبْلُغَ فاهُ
: مانند خواهندهء آب كه اشاره كند بسوى آن تا آب اجابت نمايد او را . و نيز باسط ا . : آب دور از سبزه و چراگاه .

باسطة

(
b setat
) ص . ع . عقبة باسطة : عقبه‌اى كه از آن بر دو منزل آب باشد . و يقال ركيته فلان قامة باسطة ( بالوصفية ) و قامة باسطة ( بالاضافة غير منصرفة ) اى قامة و بسطة كان المراد قامة و سعة و قيل المعنى مقدار قامة باسطة اليدين .

باسطيوس

(
b stius
) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - كارفرماى لشكر روم . و نايب پادشاه مظفر .

باسغاق

(
b sq q
) و باسقاق (
b seq q
) و باسقان (
b seq n
) ا . پ . بلغت اهالى خوارزم نايب پادشاه و امير و حاكم .

باسق

(
b seq
) ا . ع . ميوه‌اى زرد رنگ
فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 514 | على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )