سرد و تر در دوم و هر چند ترشتر و رقيقتر باشد سردى و ترى آن زياد و به قول شيخ ماست مطبوخ حابس اسهال صفراوى و دموى است و جغرات بساست كه رفع حميات دق نمايد چون دسومت آن خوب كشيده باشند و چندان باشد كه هضم گردد و غذائيت آن نسبت به دوغ كه مخيض نامند به سبب زيادتى دمنيت بيشتر و در ساير افعال قريب بدان مضر سرد مزاجان و معده بارد و بلغمى و ضعيف الحرارة و كثيف و دير هضم و مسدد و مولد خلط خام مصلح آن گلقند و معاجين حاره و مرباى زنجبيل است و جالينوس در كتاب الاغذيه نوشته كه ماست مضر دندان نيست و آن را مضرت از آن به هم نرسد چون در مزاج طبيعى و مزاج عرفى خود سر زياده باشد و هرگاه چنين باشد آن را مضرت از آن لاحق شود و چنانچه آن را از ساير اشياى بارده لاحق مىگردد و مىگويند كه بالاى جغرات را بر سر ماليدن مرطب دماغ و منوم و قائم مقام روغن مغز تخم كدوست .
* ماش
مشخصات :
گياهى است علفى ، يك ساله ، دو ساله و چند ساله به بلندى نيم تا يك متر . ساقه آن زاويهدار و خزنده و كم و بيش پوشيده از كُرك ، برگهاى آن مركب زوج ، داراى 3 - 5 جفت برگچه كه منتهى به پيچك مىشوند .
ماش را عربها مجّ و يمنىها اقطن و عجمها ماش و سيستانيها منك و هنديها مانه مىنامند . صاحب برهان گويد : ماش هندى غلهاى است عودى رنگ به اندازه گندم و آن را به عربى حبّ القلب خوانند به كسر قاف . برگ تازه ماش را كه نزديك به درو كردن است ، كوبيده ، آب آن بهعنوان دارو و ماليدنى جهت درمان استفاده مىشود .
برگ و دانه آن را مىتوان بهعنوان درمان بسيارى از بيماريها معرفى كرد .