دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 90

حرف : اسم نبطى حب الرشاد است و به سريانى مقلياثا و به عربى ثغا و به فارسى تخم سپندان و اسفند سفيد و تخم تره تيزك و شب‌خيزك و به يونانى قردامن و قرداما و به رومى قردماوس و به هندى هالون نامند . حرف از جنس تراتيزك است و برى و بستانى مىباشد و رشاد نوع بستانى آن است خوراكى و برگ آن نرم و در جرجير مذكور شد . آنچه تخم آن كوچك است آن را حرف نامند و در خوردنيهاى گرم بيشتر استعمال مىنمايند و آنچه سفيد و مدور است آن را خردل گويند و بيشتر در ماليدنيها به كار مىرود و آنچه طويل شبيه به تخم شاهسفرم است آن را حب الرشاد گويند . گرم و خشك است مدر بول و مقوى ذهن و مخرج مواد فاسد از بدن ، مفتح سدد و دافع سيلان چرك معده و روده و اشتهاآور است و خوراك پنج درم تخم آن نافع برص و بايد كه با سركه بر موضع برص ماليده شود ضماد آن زخمها را پاك گرداند و خوراكش نافع سوختگى از آتش و سستى اعضاى بدن است شستن سر با آن مقوى مو مىباشد خوراكش نافع تنگى نفس است و اخراج مواد فاسد از ريه كند رشاد كرم شكم را دفع كند و شرب و حمولش حيض را جارى گرداند و جنين را از بين مىبرد بريان آن شكم را بند آورد آن محرك شهوت جماع است و با تخم مرغ نيم برشته چاق كننده است و سينه را صاف كند . دود آن حشرات را مىگريزاند و بواسير را نفع مىبخشد مقدار خوراكش از سه تا چهار درهم است براى معده گرم مضر است و مصلحش كاسنى و سركه است مضر سينه و كليه است و مصلحش مغز خيار است . « 1 » رشاد : بكسر اول جرجير يا حرف است و بعضى گويند صحيح آن است كه آن خردل است . « 2 »