عربى : جرجير .
جرجير اسم عربى است و به يونانى : اوويمن و به سريانى : كركيرا و به فارسى كيكير و ككج و كهزك و كهزل و به هندى ترمرا نامند و بعضى از عدم تحقيق فارسى آن را تره تيزك نوشتهاند حال آنكه اين اسم حرف است كازرونى آن را بقله عايشه و در تبريز گندواره گويند و آن صحرايى و بستانى مىباشد .
بستانى سه نوع مىباشد و نوعى كه بى ساق و برگ و گل آن سرخ ارغوانى و رنگ تخم آن مايل به سرخى و تندى كم اين را رشاد و به فارسى تره تيزك شاهى نامند و نوعى كه برگ و تخم آن كوچكتر از حب الرشاد و مراد از مطلق آن همين است و نوعى كه شبيه به ترب و ساق دار كه در مازندران شاه تره و كورتره و در تنكابن خاص تره نامند و تخم آن سفيد و حرف بابلى عبارت از آن مىباشد .
صاحب تحفه و قرابادين كبير در ابتدا فارسى آن را تره تيزك نوشتهاند ، گرم و خشك در دوم و گيلانى نوشته كه اين دوا با وجود حرارت و يبوست خود داراى رطوبت هم است
شاهى يا تره تيزك : به انگليسى : ليپدوم ساتيوم گياه يك سالهاى است از خانواده چليپائيان كه خام آن به مصرف تغذيه مىرسد در نواحى سرد و معتدل و مرطوب روئيده و در مناطق گرم قبل از اينكه برگها به خوبى رويش كند ايجاد بذر مىنمايد .
برگهايش كشيده و زبر و سبز و داراى دمبرگ درازى است ، بذرش قرمز كمرنگ و
كشيده و تكثير شاهى با بذر است و هر 3 - 4 روز يك مرتبه به آب احتياج دارد .
در آن مقدار نسبتا زيادى هيدراتهاى كربن و مواد سفيدهاى و كلسيم 87 / 8 پطاسيم ، آهن ، مس ، روى ، يد ، ارسنيك ، فسفر ، سديم ، منيزيم و منگنز و گوگرد و ويتامين آ به مقدار كم و ب و ث نسبتا زياد و گلوكزيدى به نام تروپولوزيد يافتهاند .
تخم تره تيزك به نام
cress
ناميده شده است و تيره آن را
crucifevae
كه از آن يك نوع روغن به دست مىآيد . « 1 »
هامش
( 1 ) -r . pدستور بريتانى ، ص 1075 .