نوع تازه و مرغوب آن گاهى در پزشكى به مقدار 25 تا 100 گرم به صورت تنقيه و به عنوان نرم كننده به كار مىرود . بعضى از نژادهاى كتان ، داراى دانههايى با 44 درصد روغن است .
دانه كتان به علت دارا بودن موسيلاژ فراوان ، نرم كننده خوبى است و در رفع يبوست از آن استفاده مىشود . براى اين منظور معمولا دانهها را بدون آنكه جويده شوند با كمى آب مىبلعند .
دمكرده دانه كتان اثر قاطع در رفع التهاب مخاطهاى بدن بخصوص مجارى ادرار دارد . از دانه كتان در رفع گاستريت ( ورم معده ) ، ورم روده و صفاق ( پوستهاى ميان
پوست بدن و امعاء ) ، يبوستها و به علت دارا بودن اثر مدر در موارد عدم ترشح كافى ادرار ، ورم مثانه ، التهابات دردناك منشأ سنگ كليه ، سرفه ، دردهاى زمان قاعدگى و ديابت استفاده به عمل مىآورند .
اثر قاطع آن را در رفع بيماريها امروزه مربوط بوجود مقدار كم اسيد سيانيدريك مىدانند كه بر اثر مجاورت دانه كتان با آب ، از آن آزاد مىشود .
در استعمال خارج از گرد دانه كتان يا جوشانده آن در رفع التهابهاى سطحى بدن ، زخمهاى دردناك و اولسرها به صورت ضماد استفاده مىكنند .
براى تهيه ضماد دانه كتان ، مقدار 15 تا 25 گرم آرد دانههاى تازه گياه را در نيم ليتر آب باز مىكنند ( آب مورد استفاده بايد عارى از املاح كلسيم باشد ) سپس آن را مىجوشانند به حدى كه حجم مايع كم شود و غلظت حاصل كند ( اگر به جاى آب ، جوشانده ريشه ختمى به كار برده شود بهتر خواهد بود ) .
ضماد دانه كتان اثر باز كننده دمل داشته ، كشيدگى عضو را در محل دردناك از بين مىبرد و در رفع آبسه و التهاب گانگليونها ( تومور كيسه زردپى ) نيز اثرات مفيد ظاهر مىكند . گرد دانه كتان چون به سهولت فاسد مىشود بايد هميشه به حالت تازه به كار رود ، زيرا از معايب مصرف گرد دانه غير تازه آن است كه ناراحتيهاى جلدى ممكن است ايجاد كند .
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 443
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٤٤٣