مقدار يك يا چند عنصر كمياب از اندازهاى معين زيادتر باشد ، آن ماده غذايى از حيث يكى ديگر از عناصر كمياب كمبود پيدا خواهد كرد ( به علت تداخل اثر عناصر كمياب با يكديگر ) ، چنان كه مثلا وجود مقدار زيادتر منگنز باعث كمبود نسبى مقدار آهن در مادهء غذايى مورد نظر خواهد شد « 82 » و به علت همين پيچيدگيهاست كه دانشمندان به مخلوط كردن مقدار مناسب و دقيق از عناصر كمياب در فرآوردههاى صناعى موفق نمىشوند و آنچه هم تاكنون ساختهاند بدون عوارض و آثار نامطلوب نبوده است .
نتيجهء كلى كه از اين بحث طولانى مىگيريم و به صورت دومين قانون عرضه مىكنيم اين است :
« براى درمان بيماريها بايد تا آنجا كه ممكن است از منابع طبيعى و در رديف نخست از مواد غذايى كه در اولويت قرار دارد استفاده كرد ، نه از مواد تركيبى ( سنتزى ) يا اجزاء متشكل مواد غذايى كه در آزمايشگاه به شكل دارو ساخته و به معرض فروش گذاشته مىشود . »
مثلا بجاى ويتامين
C
و ويتامين
P
كه در آزمايشگاهها بطور جدا يا مخلوط با يكديگر ساخته مىشوند و نيز بجاى گروه ويتامينهاى
B
و همچنين ساير ويتامينها بايد از سبزيها و ميوههاى مناسب ، براى رفع اختلالات متابوليكى بدن ، استفاده نمود كه به مراتب بهتر و كاملتر از ويتامينهاى صناعى اثر مىكند .
اگر اين قانون ، كه از نظر منطق عقل و علم كوچكترين شك در آن راه ندارد و بارها به تجربه ثابت شده است ، در دلها براى خود جا باز كند و به مورد اجرا درآيد دو فايده بزرگ خواهد داشت :
فايده نخست اين است كه عموم مردم جهان از خريد انواع و اقسام ويتامينهاى صناعى ، چه به صورت تك ويتامينى و چه به صورت مجموعهء ويتامينها ، مستغنى خواهند شد . از اين گذشته بر پزشكان آشكار خواهد گرديد كه در اختلالات متابوليكى بدن ، هيچگاه يك ويتامين به تنهايى دخالت ندارد بلكه دخالت دو يا چند ويتامين در كار است . چنان كه در بالا مشروحا توضيح داديم ويتامينهاى
C
و
P
كه هركدام به تنهايى از طرف كارخانههاى داروسازى ساخته مىشود داراى اثراتى ناقص است و هدف اصلى از ساختن آنها بهرهبرداريهاى مالى است نه فايده براى بيماران . اين امر ، در مورد ساير ويتامينها نيز صدق مىكند ، مثلا دستكم سه ويتامين
B 1
و
B 2
و
PP
در مدار كربس دخالت دارد و بوسيلهء جوانهء گندم كه تهيهء آن براى هركس ، در هر شرايطى و در هر منطقهاى ، اعم از شهرها يا روستاها و در هر فصلى از فصول سال ، كاملا راحت و آسان و بىاندازه كم خرج است مىتوان بهترين و كاملترين مجموعهاى از ويتامينهاى گروه
B
را به دست آورد
هامش
( 82 ) .Encyclopaedia Universalis vol . 12 . 1976 . p . 52