توضيح و تفسير : امرى عجيبتر از اين نيست كه كسى در كتابى بخواند كه در سال 1868 بسيارى از اعضاى آكادمى پزشكى فرانسه گفته باشند : محال است بتوان بيمارى اسكوربوت را با آبليمو و ترشك و ريباس و كلم و پرتقال درمان كرد ! !
چرا اين مطلب عجيب است ؟ زيرا از اوايل قرن شانزدهم تا سال 1868 ، يعنى در طول مدت دو قرن و نيم ، دريانوردان فراوان در مسافرتهاى دريايى مختلف ، بيماران مبتلا به اسكوربوت را با آبليمو و كلم و پرتقال درمان كرده و شرح آن را در كتابها نوشته بودند . آيا اعضاء آكادمى پزشكى فرانسه آن كتابها را نخوانده و يا خوانده و باور نكرده بودند ؟ آيا مىتوان پذيرفت كه اعضاء آكادمى پزشكى فرانسه كه همه از شخصيتهاى برجستهء علمى يك كشور بزرگ به شمار آيند ، اينگونه مباحث مهم تاريخى را كه به درمان بيماريها مربوط است در كتابها نخوانده باشند ؟ اگر بپذيريم كه خواندهاند پس باور نكردن آنان قابل قبول نيست ، زيرا مشاهده و تجربه ، كه اساس دانش پزشكى و بويژه درمان بيماريها بر آن استوار است ، در موارد عديده اين مطلب را به اثبات رسانده بود كه اسكوربوت بوسيلهء آبليمو و پرتقال و كلم و غيره به خوبى درمان شده است . بنابراين ، نبايد تعجب سران و پيشوايان و پيشكسوتان پزشكى را برانگيخته باشد ! !
بعقيده ما ، علت حيرت و شگفتى و ناباورى آنان از چنين امرى كه بارها تحقق يافته و به تجربه ثابت شده بود اين است كه از قرن شانزدهم كه پاراسلس اساس طب شيميايى را بنيان گذاشت ، پزشكان اروپا از جهان طبيعت ، رفته رفته ، فاصله گرفتند و توجهشان در درمان بيماريها به سوى آزمايشگاه و داروهاى شيميايى معطوف شد و هر قدر زمان پيش مىرفت اين توجه بيشتر مىشد و به همين جهت در اواخر قرن نوزدهم كه علم شيمى در راه پيشرفت سريع بود ، نه تنها تودهء عمومى پزشكان بلكه برجستهترين استادان و محققان پزشكى نيز باور نمىكردند كه مثلا آبليمو يا كلم كه يك سبزى و ميوهء ساده و پيش پا افتاده است بتواند يك بيمارى بسيار خطرناك مانند اسكوربوت را درمان كند !
دليل ما در ابراز اين عقيده و تأييد اين مطلب اين است كه در قرن بيستم كه پيشرفت سريع علم شيمى به اعلى درجهء خود رسيده بود و شيمىدانان موفق شده بودند حتى بسيارى از ملكولها و راديكالها را كه در طبيعت وجود ندارد ، در آزمايشگاهها بسازند توجه پزشكان و استادان علوم پزشكى ، براى درمان بيماريها ، بيش از پيش به سوى آزمايشگاهها معطوف شد و از جهان طبيعت بيشتر فاصله گرفت ، به دليل اينكه دانشمندان در قرن بيستم به كشف انواع ويتامينها از سبزيها و ميوهها و فرآوردههاى حيوانى نايل شدند و خواص درمانى ويتامينهاى مزبور را در جانوران و انسان به اثبات رساندند ، ولى براى سبزيها و ميوهها و فرآوردههاى حيوانى كه حاوى اين ويتامينهاست ،
دارو مسئله پزشكى قرن ( فارسى ) — صفحة 220
مساهمون: سيد جلال مصطفوى كاشانى
ص٢٢٠