و فرآوردههاى حيوانى نگاشته آمده است و پزشكان به آن عمل مىكردند و مردم هم به آن عادت و آشنايى كامل داشتند .
اما ، در چند قرن اخير كه اساس درمان بيماريها بوسيلهء داروهايى انجام مىگرفت كه بطور صناعى در آزمايشگاهها ساخته مىشد ، توجه پزشكان و عامّهء مردم به اين محصولات شيميايى بيشتر معطوف بود و از فرآوردههاى مزبور انتظار نتايج شگرف داشتند و به آنها انس و عادت پيدا كرده بودند و پزشكان و مخصوصا تودهء عمومى مردم باور نمىكردند كه يك بيمارى خطرناك و كشنده را بتوان با مواد غذايى ساده و پيشپاافتاده درمان كرد . ازآنرو ، بهنگامى كه لوروى دومريكور پزشك نيروى دريائى ، در سال 1868 ، برابر آكادمى پزشكى ادعا كرد كه بيمارى اسكوربوت را بتوان با آبليمو يا ترشك و ريباس يا كلم و پرتقال درمان كرد ، عدهاى زياد از اعضاء آكادمى پزشكى با عقيدهء او شديدا به مخالفت برخاستند و اظهار داشتند ، محال است چنين بيمارى وحشتناكى را بتوان به اين آسانى درمان كرد ! !
از مطلب دور افتاديم ، بحث در اينجا دور مىزد كه شيمىدانهاى اروپا در قرن نوزدهم ، روشى غلط را كه عبارت از عمل تجزيه شيميايى براى شناخت مواد غذايى بود به كار مىبردند و نتيجه چنين روش غلط همان پيدايش خطرات و تلفات ناشى از اسكوربوت كودكان بود . ممكن است به اين سخن اعتراض كنند و بگويند روش تجزيهاى كه شيمىدانهاى آن زمان براى شناخت غذاها به كار مىبردند غلط نبوده است ، بلكه چون معلوماتشان دربارهء علم شيمى ناقص بود و وسائل و لوازم آزمايشگاهى كنونى را در دسترس نداشتند ، تجزيهها بطور كامل صورت نمىگرفته است و امروز كه علم شيمى به اوج پيشرفت ترقى خود رسيده است ، مىتوان بوسيلهء تجزيهء كامل غذاها كليهء مواد شيميايى موجود در آنها را به دست آورد و در نتيجه به خواص غذاها پى برد .
نويسنده اين سطور با كمال فروتنى به كليهء شيمىدانها و فيزيولوژىدانها و استادان علوم تغذيه در سراسر جهان اعلام مىكنم كه با تجزيهء مواد غذايى و تفكيك آنها به اجزاء متشكل خود و تحقيق در خواص اين اجزاء نمىتوان به خواص خود مواد غذايى كه مجموعهاى از كل اجزاء است پى برد به دو دليل :
دليل اول - نه تنها در قرن بيستم بلكه در قرن بيست و يكم و بيست و دوم و حتى قرن سىام ، يعنى تا هزار سال ديگر نيز ، اگر همهء شيمىدانهاى جهان فراهم آيند و با يكديگر تشريكمساعى كنند از عهدهء تجزيهء كامل يك ماده غذايى برنمىآيند . اگر يك شيميدان بر خلاف اين بگويد و ادعا كند كه امروز چنين امرى انجامشدنى است ، از او خواهم خواست كه ، از راه لطف و مكرمت ، تنها به تجزيهء كامل عطر يك ميوه يا يك اجزاء مبادرت جويد و مجددا عطر نخستين را به دست آورد ، تا ثابت گردد كه عطر مزبور بطور كامل تجزيه شده و چيزى از آن باقى نمانده است كه ناشناخته باشد .
دارو مسئله پزشكى قرن ( فارسى ) — صفحة 207
مساهمون: سيد جلال مصطفوى كاشانى
ص٢٠٧