فايده در بيان اجزاى اربعهء نبضه
بدان كه نبضه عبارت است از : « مجموع آنچه يافته شود در مدّت ارجاع اوّل حركت به سوى مثل او » . و آن از نبض به منزلهء فرد و شخص است از نوع . و هر نبضه مركّب است از دو حركت و دو سكون . زيراكه هر نبض مركّب از حركت انبساط و حركت انقباض است و در ميان دو حركت متضادّه از وقوع سكون چاره نيست ، بنا بر مستحيل بودن اتصال حركتى به حركت ديگر بعد از آنكه حاصل شود مسافت حركت اوّل را نهايت و طرف بالفعل .
و هرگاه سكون ميان دو حركت متضادّه لازم آمد ، پس هر نبضه را تا زمان لحوق به نبضهء ديگر چهار جزء « 1 » ضرور بود و آن دو حركت و دو سكون باشد ؛ يعنى « حركت انبساط و سكون ميان او و ميان انقباض » و « حركت انقباض و سكون ميان او و ميان انبساط » .
و در وجه حصول هر دو سكون اطبّاء گفتهاند كه طبيعت را عند اتمام حركت انبساطى اعياء حاصل مىشود . پس ، براى استراحت سكون مىكند و اين سكون را « سكون خارجى و ظاهرى و محيطى » گويند ؛ لانّه يقرب المحيط . و همچنين ، حاصل مىگردد طبيعت را اعياء وقت تمامى حركت انقباضى . پس ، راحت
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : جر .