قسم دوم در انواع نبض مركّب ثلاثى به اعتبار عظم و صغر و قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت
و اين نيز هشت نوع بود :
1 . نبض عظيم و قوى و متواتر
سببش شدّت قوّت و حاجت است . و اينچنين نبض بىسرعت نباشد ، زيرا كه در صورت وجود قوّت مع حاجت ، سرعت مقدم بر تواتر بود .
2 . نبض عظيم و قوى و متفاوت
سبب اين قوّت قوّه است و كثرت حاجت ، چندانكه ايفاى او به عظم شود .
و اين نبض در حالت فرح پديد آيد ، للاسباب المذكوره « 1 » .
و همچنين باشد نبض جوانان ؛ ليكن نبض در اوّل شباب اعظم و در وسط شباب اقوى مىباشد . و چون قوّه در شبان نسبت به صبيان زائد است ، لهذا قوّهء آنها نبض را به عظمى مىرساند كه در جذب نسيم مغنى از سرعت و تواتر گردد و از اين جهت ميل به تفاوت نمايد .
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : المذكور .