و الجمله آنچه تالم نفس كردد بر حذر بوده اوقات را به عيش و عشرت و سرور اصدقا و ظرفا و آنچه باعث تلذّذ و فرح قلب و طبع كردد بكذارند بلكه در وقت آلام نفسانيه ترك خوردن دوا اولى بود و ضررش پيش از نفع است هرچند در اين زمان را و اوان ترقع غير از اين غلط است چنانچه مضمون بلاغت مشحون اين بيست است . ليس البليّة فى ايامنا عجب .
بل السّلامة فيها اعجب العجب هفتم آنكه باستعمال ان ترك خوردن نمك نمايند كه در ؟ ؟ ؟ بدريت سبب ظهور و انتشار اين پنج قحطى عظيم در ان بلاد كه ؟ ؟ ؟ بى خبر از انجا مىآورند پيدا شد و مردم روى در صحرا نهادند و اغتذا باصول نباتات نمودند و چون اين پنج طعمى و رايحهء كه سبب تنفّر باشد ندارد مردم بان بيشتر رغبت نمودند اتفاق در ميان ايشان صاحبان امراض مزمنه خصوصا امراض سوداوى و قروح كهنه بودند و از خوردن پنج شفاى كامل يافتند و چون اين حال مشاهده شد از انزمين بديكر مواضع برده همين اثر را يافتند و چون در ان صحرا خوردن ان بىنمك بود بهرجا كه مىروند بىنمك مىدانند تا آنكه بتوالى تجارب و تلاصيق افكار شربت طبيخ او را بدين نهج كه حالا متعارفست معمول شد و چون فعل نمك تصليب اعضا و تخفيف رطوباتست و اين منافى منافع اين پنجست قياس بر مقتضى عقل او را ترك نمودند نهايت چون خوردن اغذيه بىنمك عادى شده است و ترك معتاد دفعة مضر است از اين امراض مزمنه و قروح كهنه خصوصا هركاه بطريق تعريق خود باشد ترك نمايند هشتم ترك لبنيّات نمايند سواى روغن نهايت در امزجه حاره تقليل در روغن هم ضرور است نهم آنكه از ميوهها و از سبزهاى تازه اجتناب كنند دهم آنكه ترشى
تذكرة العلاج و رساله خواص بيخ چينى ( فارسى ) — صفحة 245
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد حسين النخعي الآشتيانى
ص٢٤٥