خلاف اين باشد معلوم است كه يا در زمين كمرطوبت نشونما يافته و يبس بر او غالب شده است اينكه هنوز به كمال رسيده بيرون آورند چهارم آنكه در بزركى و كوچكى متوسط باشد و اكر در بعضى اوصاف كمية در اكثر اوصاف خوف باشد بزركى چندان مزموم نيست پنجم آنكه رنك ظاهر و باطن او مخالف نباشد زيرا كه ظاهر و باطن سفيد دليل است بر آنكه رنك به عمل ضعيفى حاصل شده است ششم آنكه سنكين باشد كه زيرا كه سبك كهنه مىشود و قوّتش بر طرف شده است و افراط در سنكينى نيز دليلى بر غلبه اجزاء ارضيّه است هفتم آنكه كرم نخورده باشد هشتم آنكه مزه نداشته باشد نهم آنكه بوى نداشته باشد دهم آنكه از مغرات و مفسدات او را محافظت كرده باشد مثل آب دريا و نم باران و كرمى آتش و آفتاب و در مجاورت چيزها كه مفسد مزاج است مثل كافور و فرفيون و جند و مشك نبوده باشد و اين شرط آخر شرط است و اكثر دواها در وقت استعمال ان فصل بهار است و پائيز و تابستان جايز نيست و زمستان هم جايز نيست و تابستان بحار المزاج نامناسبتر است و زمستان بمزاج حار و بارد هيچيك موافق نيست و آنچه مشهور است بمزاج اطفال و پران مناسب نيست كليّه نيست و اكر ضررى ديده باشند شايد بعدم مراعات شرايطى و نهجى نامناسب خواهد بود و امّا شرايط استعمال چوب چينى اوّل آنكه تنقيه بدن از اخلاط فاسده خصوصا خلطى كه سبب مرض است نكنند تا آنكه اين دوا در اصلاح و رفع بقيه مرض اقوى باشد و الّا اين پنج باعتبار تلطيف و تنصيج شايد كه ازاله مواد نكند و باعث بليه عظيم شود و اين شرط در اكثر ادويّه كليّه جارى است دوّم آنكه در ايام استعمال اين آب نبايد
تذكرة العلاج و رساله خواص بيخ چينى ( فارسى ) — صفحة 243
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد حسين النخعي الآشتيانى
ص٢٤٣