[ هيضه ]
* هيضه مواد فاسدهء غير منهضمه را گويند كه به قى و اسهال دفع شود .
تدبير در ابتدا نوشيدن آب گرم است و منع از أكل غذا هرگاه ضرورت داعى شود كه طبيعت را مددى نمايند ، تخم شبت و ترب و سكنجبين معين بر قى خواهد شد . همان قدر كه دفع اخلاط فاسده در معده شد ، معالج بايد در صدد سدّ طبيعت برآيد به جهت بقاى قوّت ، در اين حال استعمال ربّ انار با طباشير و آب به و سيب ترش و شيرهء تخم خرفه با گل ارمنى از مجوّزات است .
تركيب ديگر كه در افراط قى مفيد است : گل مختوم ، طباشير ، گل ارمنى بالسّويه ، كافور چهار نخود به ربّ به آميخته بخورند .
ضماد از صندل و برگ مورد و اسفرزه و قليلى كافور و ترياك و سركه موافق است .
هرگاه تشنّج حادث شود ماليدن به روغن گل گرم ، و يا مصطكى و خرفه در آن روغن آغشته كردن و بر عضلات گذاردن مفيد است .
و برد اطراف در اين مرض با وجود شدّت قى ، از جمله لوازم است ، و فواق نيز حادث مىشود . در آن حالت دست و پا را در آب سرد گذاشتن نافع است و گل ارمنى با سركه و آب مورد طلا كردن موافق است .
و اگر علّت را صفراى صرف دانند و حرقتى در معده يابند ، بنوشانند سكنجبين به دفعات اگرچه مكرّر قى شود ، عاقبت تسكين خواهد نمود .
و هرگاه اسهال به حدّ افراط بود حقنه نمايند از طبيخ پوست خشخاش با نشاستهء بريان كرده و اندكى ترياك سوخته و جو سوخته و مازو .
ربّ انار نافع است قى و هيضه را : بگيرد آب انار ترش و يك شب بگذارد ، پس از آن بپزد و كف بگيرد تا به قوام آيد ، برداشته چند شاخ نعنعا تازه در آن افكند بگذارد تا سرد شود . بعد از آن نعنعا را از آن برآورده و در ظرف جاى دهد ، و بدين دستور است ربّ سيب و به .
[ نكته در تدبير تخمه ]
نكته : نيكو تدبيرى تخمه را بهتر از خوردن آب فاتر و قى كردن نيست ، پس از آنكه رفع علّت شد بخورانند گلقند و مصطكى و جوارش كمونى و قرص « 88 » ، و اطراف در آب سرد گذاشتن مجوّز است ، زيرا كه حرارت توجّه به بطون مىنمايد و معده را گرم مىكند . چنانچه در اين صورت طبيعت به غذا رغبت نمايد از اغذيهء لطيفه به مثل مرقهء مرغ و تيهو و كبك با سركه و عرق نعنعا ميل نمايند .
هامش
( 88 ) . نام قرص مورد نظر ، در متن نيامده است .