سمت رئيس مدرسه و ميرزا حسين نيكخو به سمت نظامت مدرسه انتخاب گرديدند . در اين اوقات « مدرسهء متوسّطهء نمرهء يك » از خانه حاج داود به محل سابق خود انتقال يافت .
در سال 1304 شمسى اين مدرسه داراى كلاسهاى دورهء اوّل متوسطه بود .
در سال 1306 شمسى محمّد على تربيت به رياست معارف گيلان رسيد ، مديريت اين مدرسه به عهده صادقىنژاد ( امير منتخب ) بود و در سال بعد ، يعنى 1307 شمسى ، كريم مصفّا به مديريّت اين مدرسه رسيد و زمانى كه كلاس چهارم متوسطه در اين مدرسه داير گرديد 4 كلاس اوّل ابتدائى را از آنجا برداشتند و نام آن را به « مدرسهء متوسّطه شاهپور » تبديل كردند .
در سال 1309 شمسى يعنى زمانيكه رياست معارف گيلان بعهدهء خطيبلو قرار داشت مديريّت اين مدرسه به ضياء الدين جناب رسيد و كلاس پنجم متوسّطه را نيز در اين مدرسه داير كردند ؛ سرانجام در سال 1310 شمسى كه صادقىنژاد به سمت رياست معارف گيلان منصوب گرديد كلاس ششم متوسطه نيز به ساير كلاسهاى اين مدرسه افزوده گرديد .
در اين دوره ابراهيم فرزام سمت نظامت اين مدرسه را داشت و تعداد دانشآموزان مدرسه به 322 نفر رسيده بود .
در سال تحصيلى 14 - 1313 شمسى ، كه حشمت الله دهش رياست اين مدرسه را به عهده داشت ، لباس محصلين مدرسه متّحد الشكل گرديد .
دانشآموزان داراى لباسى به رنگ طوسى و كلاه كاسكت مخصوص همرنگ لباس بودند . نشان مدرسه برگ زيتون بود كه براى دورهء اوّل مدرسه با ابريشم سفيد و براى دورهء دوم با ابريشم زرد بافته مىشد و كنار آن در يك سمت يقه نام دبيرستان و در سمت ديگر شمارهء دانشآموز نوشته مىشد .
بعدا ، يعنى زمانى كه رياست دبيرستان را حسن مبرهن به عهده داشت طبق بخشنامهاى كه از طرف وزارت معارف صادر گرديده بود محصلين داراى 2 نوع كلاه ، يعنى كاسكت سرمهاى براى مواقع رسمى و بره باسك
Beret - Basque
جهت روزهاى معمولى بودند . نشان برگ زيتون تبديل به نشانى از نقره با نيمتنه فروهر گرديد ، كه در آن نام دبيرستان و كلمهء دانائى و توانائى منقوش بود و در طرف چپ سينه نصب مىگرديد .
مدرسه در بندر انزلى :
ايجاد مدرسه در اين شهر مرهون كوششهاى يكى از وعّاظ معروف بود ، كه توفيق يافت در بندر انزلى مدرسهاى داير نمايد .
مديريّت اين مدرسه را كه با نام « مدرسهء عضديّه » افتتاح گرديد ، ميرزا ابو القاسم خان مترجم همايون عهدهدار بود . نام اين مدرسه بعدها به محمّديه تبديل شد و در اين دوره مديريّت آن به عهده شيخ محمد جناب واگذار گرديد .
12 سال بعد از افتتاح اين مدرسه يعنى در سال 1329 هجرى قمرى نام آن به « رشديّه » تبديل شد . مديريّت آن را گريگور يقيكيان از ارامنهء مشهور گيلان به عهده گرفت .
يقيكيان كه مردى دنياديده و آشنا به چند زبان بيگانه بود ، پس از انجام مسافرتى به بادكوبه توانست در زمينهء جمعآورى كمكهائى به صورت زير توفيق حاصل نمايد .
از حاجى زين العابدين تقىاف ، سرمايهدار معروف ، 300 تومان
از موسى تقىاف 180 تومان
از ليانازوف 100 تومان
از خوشتاريا ( مؤسسه چوببرى ) 50 تومان
از تومانيانس ( مؤسسهء تجارتى ) 25 تومان
يقيكيان با كمك انجمن معارف انزلى موفّق شد از رئيس بلژيكى گمرك نيز ماهانه مبلغ 50 تومان بعنوان كمك براى مدرسه دريافت نمايد . « 5 »
يقيكيان بسبب بروز اختلافاتى در انجمن معارف از كار كناره گرفت و ميرزا شفيع خورشيدى ( خرگامى ) كه ابتدا مكتبدار بود و بعدها مدرسهء علميّه را تأسيس كرده بود به جانشينى او انتخاب گرديد .
انجمن معارف انزلى محل قورخانهء سابق اين بندر را ، كه دولتى بود ، خريدارى كرد و براى تأسيس مدرسهاى به نام « رشديّه » از وزارت معارف و اوقاف تقاضاى مدير لايقى نمود . با مشورت حاجى ميرزا حسن رشديه كه از مردان صاحبنظر بود ، شيخ محمد حسين آموخته ( صدر الافاضل ) انتخاب شد و همراه ناصر التجّار انزليچى ، كه از اعضاء انجمن معارف بود و براى همين منظور به مركز رفته بود ، به بندر انزلى اعزام گرديد .
مديريّت اين مدرسه پس از صدر الافاضل به ميرزا ابو طالب آموزگار ( عرفانى ) كه قبلا شغل صرّافى داشت واگذار گرديد . مدرسهء رشديّه در سال 1338 هجرى به صورت مدرسهء دولتى درآمد و به كار خود ادامه داد .
بعد از افتتاح « مدرسهء عضديّه » در سال 1317 هجرى و « مدرسهء رشديه » در سال 1329 بازرگانان و بسيارى از مردم انزلى كه در راه پيشرفت فرهنگ شهر خود تلاش زيادى بهكار مىبردند موفّق شدند با استفاده از كمكها و همكاريهائى كه به عمل مىآمد در سال 1333 هجرى به تأسيس يك كتابخانه ، يك بيمارستان و نيز يك باب مدرسه دخترانه توفيق حاصل كنند .
در سال 1334 هجرى قمرى « مدرسهء شمس » در انزلى تأسيس گرديد و بعدها « مدرسهء شمس » و « رشديّه » به صورت مدرسه واحدى به نام « فردوسى » فعاليت خود را ادامه دادند .
در سال 1338 هجرى قمرى ( 1298 شمسى ) دكتر صديق اعلم رئيس معارف گيلان ، با استفاده از عوايد پوطى 5 شاهى ، يك باب مدرسهء نمرهء 3 و يك باب مدرسهء دخترانه هم در بندر انزلى تأسيس نمود . در همين سال به كوشش بازرگانان ارمنى ، دولت با تقاضاى آنها در مورد دريافت اعانه براى تأسيس يك باب مدرسه موافقت نمود و اين مدرسه با نام « مدرسهء اردشير » افتتاح گرديد .
در غازيان هم مدرسهاى براى روسها تأسيس شد كه از طرف كنسول روس جهت ادارهء آن كمكهاى زيادى به عمل مىآمد . در اين مدرسه سالن نمايش و قرائتخانهاى هم براى استفاده محصّلين احداث گرديده بود .
مدارس لاهيجان :
لاهيجان داراى 2 باب مدرسهء قديمه به نام « مدرسهء جامع » و « مدرسهء شعربافان » بود . بعدها ميرزا محمّد خان صالحى « مدرسهء
هامش
( 5 ) . با توجّه به بهاى گندم كه در آن زمان خروارى 2 تومان و روغن كرمانشاهى هر من تبريزى 3 ريال بود و نيز اجارهبهاى ماهانه يك اطاق 30 شاهى ( 5 / 1 ريال ) مىتوان به ارزش كمكهائى كه به مدرسهء فرهنگ انزلى شده بود پى برد .