عكس 5 - صحنهاى از عمليات بندبازى .
مانند ، نزديكى محل كار و سكونت ، خويشاوندى ، اخت بودن و توافق اخلاقى ، همسنگ بودن مهارت افراد و آشنا بودن با طرز كار يكديگر ، مىتواند موجب همكارى افراد در يك گروه و تداوم همكارى آنها باشد . سرگروه معمولا بندباز است ، اما اين سمت به درجهء اعتبار و مهارت اعضاى گروه همبستگى دارد ، و ممكن است يالانچىپهلوان يا سرناچى هم سرگروه بشوند . بعضى از يالانچىپهلوانها ، در حدّى هنرمندانه به بازى تسلّط دارند . اينان حتى ممكن است در بندبازى نيز مهارت بيشترى نسبت به بندباز گروه داشته باشند .
چنان كه يكى از يالانچىپهلوانها استاد بندباز گروهش بود . نقش يالانچى پهلوان تنها خنداندن مردم نيست . بلكه او در مواقعى كه بندباز مراحل حسّاس كارش را انجام مىدهد ، با بازى و قصهگوئى و شيرينزبانى توجه مردم را به خود جلب مىكند ، تا بندباز بتواند با آرامش ، كارش را انجام دهد . او با نكتهپردازى و آوردن لطايف و ظرايف درخور مجلس و تماشاگران ، به بازى گرمى مىبخشد ، ضمن بازى با مردم گفتگو مىكند و به اين ترتيب بازى و تماشاگر را به يكديگر پيوند مىدهد و البته چنان نيست كه اين خصوصيات ، ساده و آسان بهدست آمده باشد . بلكه به تجربه و ممارست و استعداد و هوشيارى نياز دارد . در اين صورت يالانچىپهلوان ، طبعا در گروه اعتبار و اهميت ويژهاى پيدا مىكند . همچنين سرناچى ( ساززن ) نيز در صورت تسلط به كار خود در ميان اعضاى گروه صاحب اعتبار مىشود و مىتواند سرگروه باشد .
بندبازان ، يالانچى پهلوانها و همچنين نوازندگان گروهها ، اغلب منشأ روستائى دارند و از قشر پائين جامعهء روستائى هستند . اينها گرچه ممكن است مختصر زمين و آبى داشته باشند ، اما چون زندگيشان از اين طريق تأمين نمىشود ، ضمن كار كشاورزى به مشاغل ديگر مىپردازند . اغلب بازيگران اين گروهها بهطور اتفاقى و يا بر اساس ذوق و استعداد شخصى بندبازى را آموختهاند . يكى از پيرمردان لشتنشا مىگفت : « قديمترين بندبازى كه به خاطر دارم رستم حمامى بود و بندبازى را پيش خودش ياد گرفته بود ، گاهى روى سپيدرود بند مىبست و بازى مىكرد . »
بندبازى بيشتر در فصل تابستان ، در فاصلهء اوائل تير تا اواخر مرداد و همچنين در روزهاى نوروز و بخصوص روز سيزده برگزار مىشود . در سالهاى پيش كه رسم تيرماسيزه در گيلان و مازندران انجام مىشد ، در مراسم آن جشن نيز بندبازى معمول بود . تقويم برگزارى بندبازى ، توسط سه عامل عمده محدود مىشود :
1 - كار و فعاليت كشاورزى .
2 - حرمت روزها و ماههاى سوگوارى مذهبى .
كتاب گيلان ( فارسى ) — صفحة 431
مساهمون: ابراهيم اصلاح عربانى
ص٤٣١