جدول شمارهء 14 - اقلام عمدهء كالاهاى وارده و صادره گمرك انزلى و آستارا در سال 1371 .
مأخذ : آمارنامهء استان گيلان ، 1371 ، صفحهء 403 - 402 .
طريق اين دريا خبر مىدهد . « 111 »
در كنار راههاى زمينى اصلى و راههاى ارتباطى آبى ، آنچه بيشتر اهميت داشت ، راههاى سنتى جنگلى و كوهستانى بود كه سكونتگاههاى اين منطقه را به يكديگر متصل مىكرد . رابينو در اين رابطه خبر مىدهد كه استفاده از كوره راههاى اين سرزمين تنها توسط اهالى آنجا امكانپذير بوده است . در قسمتهاى كوهستانى ، درختان جنگلى به صورت حصار و ديوارى ضخيم با پيچك وحشى سخت بههم پيوستهاند و همچنين گياهان خزندهء ديگرى كه از تنهء درختان بالا رفته ، از رأس آنها نيز مىگذرد . اين حصارها با ضخامتى زياد غالبا تا 30 مترى كنار آب مىرسيد و منتهى به باتلاقها و جنگلهائى مىشد كه هيچ ذيشعورى نبايد قصد گذشتن از ميان آنها را بكند ، ولى افراد بلد بومى شكافى را . . . از ميان حصار يافته و از آنجا راهى نشان مىدهند كه ابتدا چندان آشكار نيست و مثل مارى در ميان بيشهها پيش رفته و رفتهرفته پهناى آن زياد مىشود . « 112 »
عبور از اين راهها پيوسته با مشكلاتى همراه بود ، بهويژه وجود رودهاى متعدد محلى و قطع راههاى سنتى توسط آنها مشكلات را دوچندان مىكرد :
« چالهها تمام اطراف خود را پر از آب ساخته و مسافر ناگزير است در ميان گل و آب كه تا زير تنگ اسبش را فراگرفته ، مسافت طولانى را طى كند و با اين تفصيل اگر جان به سلامت برده باشد ، پس از سير خطرناكى به محله يا قريهاى وارد مىشود . » « 113 » رابينو تنها راه نسبتا قابل استفاده در منطقه را راه رودسر تا بارفروش ( در مازندران ) مىداند كه چارپاداران از آن استفاده مىكردند و اين راه در واقع راه ماسهاى كنار دريا بوده است ، كه براى عبور از آن راهنماهاى با تجربه لازم بود تا بتوان از رودهاى متعدد مملو از ريگ روان عبور نمود . تعداد زياد اينگونه رودها مانعى جدى بر سر عبور از اين راه بهشمار مىرفته است . « 114 »
استفاده از راههاى دورافتاده معمولا تنها در ماههاى معدودى از سال امكانپذير بود . مه و برف معمولا مانع از حركت در اين گونه راهها ، بهويژه راههاى فرعى كوهستانى ، مىشده است . وجود مشكلات بر سر استفاده از اين راهها و اشكال در تشخيص آنها از بيراهه تا بدانجا اهميت داشته است كه عدهاى اصولا شغل راهنما داشتهاند . اين رجشناسان يا راهشناسان به خصوص در سرتاسر طوالش در راهشناسى از دقت و شناخت خاصى
هامش
( 111 ) . مسالك و ممالك ، صفحهء 177 .
( 112 ) . سفرنامهء مازندران و استرآباد ، صفحهء 26 و 27 .
( 113 ) . همان كتاب ، صفحهء 28 .
( 114 ) . همان كتاب ، صفحهء 27 - 26 .