جدول شمارهء 12 - مقدار توليد خاويار از انواع ماهيهاى خاويارى در سالهاى مختلف در استان گيلان بر حسب كيلوگرم .
مأخذ : آمارنامهء استان گيلان ، 1371 ، صفحهء 279 .
ترتيب حجم كالاهاى وارده و صادره از دو گمرك انزلى و آستارا در سالهاى مختلف و كالاهاى عمدهء صادراتى و وارداتى از طريق اين دو بندر را نشان مىدهد .
درآمد ادارهء گمرك بندر انزلى از محل دريافت حقوق گمركى ، سود بازرگانى ، انباردارى و غيره بيش از 5 ميليارد ريال بوده كه 8 / 57 درصد از اين درآمد به حقوق گمركى تعلق داشته است . درآمد گمرك آستارا نيز از اين طريق برابر 3 ميليارد ريال گزارش شده است . « 106 »
استقلال جمهوريهاى سابق اتحاد شوروى طى سالهاى اخير تحولى در زمينه تجارت خارجى استان گيلان بهوجود آورده است . كالاهائى كه همراه مسافر و به منظور تأمين نيازهاى مردم در دو سوى مرزها مبادله مىشد موجب ايجاد بازارهاى جديد گرديد و فعاليتهاى تجارى را به نحو چشمگيرى گسترش داد . نتايج بررسيهاى اوليه هيئتهاى اعزامى از سوى استان گيلان به جمهوريهاى همجوار حاكى از نياز شديد بازارهاى خالى اين جمهوريها به بخش اعظم توليدات ايرانى بود . براى صدور كالا به جمهوريهاى مزبور اقداماتى صورت گرفت و نخستين گام با صدور كارتهاى پيلهورى براى پيلهوران ساكن در شهرهاى مرزى تا عمق 40 كيلومترى برداشته شد و بدين ترتيب تسهيلات لازم براى صدور كالا فراهم گرديد .
تا پايان سال 1372 مجموعا تعداد 688 كارت پيلهورى به شرح زير در گيلان صادر شده است :
رشت 270 كارت
آستارا 205 كارت
تالش 137 كارت
جدول شمارهء 13 - مقدار و ارزش كالاهاى وارده و صادرهء گمرك انزلى و آستارا در سالهاى مختلف .
مأخذ : آمارنامهء استان گيلان ، 1371 ، صفحهء 403 - 402 .
انزلى 76 كارت
راههاى گيلان
سرزمين گيلان با توجه به گسترش و تنوع فعاليتهاى اقتصادى آن و نيز فراهم بودن نسبى امكانات محيطى ، از لحاظ راههاى ارتباطى در گذر زمان پيوسته از شرائط نامناسبى برخوردار بوده است و همين امر به عنوان يكى از موانع توسعهء تجارى ( و اجتماعى - اقتصادى ) اين سرزمين - بهويژه تجارت و ارتباط دورنمرزى - در سطحى وسيع عمل كرده است . در اين ميان ، به واسطهء پيچيدگى و اشكال در استفاده از راههاى زمينى ، امكان استفاده آسانتر از راههاى طبيعى آبى ( رودخانهها و دريا ) نقش اساسى در ايجاد ارتباطات بر عهده داشته است .
ابن حوقل از سدهء 4 هجرى خبر مىدهد كه راه ارتباطى ميان گيلان و مازندران از طريق چالوس و راهى دشوار بوده است . « 107 » اين نكته را اصطخرى در همان زمان مورد تائيد و تكرار قرار مىدهد و مىنويسد :
« راه گذر سوى ديلمان از طبرستان جايگاهى است كه آن را سالوس ( چالوس ) خوانند بر كنار دريا . » « 108 » وى اين راه را از آمل تا سرزمين ديلم چنين برمىشمارد : « از آمل به ناتل يك مرحله ، از ناتل تا سالوس ( چالوس ) يك مرحله سبك ، از سالوس ( چالوس ) تا كلار يك مرحله و از كلار تا ديلم يك مرحله . » « 109 »
اهميت درياى خزر به عنوان راه تجارى توسط اين 2 جغرافيادان به تفاوت مورد تأييد است . ابن حوقل مىنويسد : « كشتيهاى تجارى ميان سرزمينهاى مسلمانان و زمين خزر در حركتند » « 110 » ، و اصطخرى از ارتباط بين شهرها از
هامش
( 106 ) . همان كتاب صفحهء 392 - 391 و 405 .
( 107 ) . سفرنامهء ابن حوقل ، ترجمهء دكتر جعفر شعار ، چاپ دوم ، انتشارات اميركبير ، تهران 1366 ، صفحهء 120 .
( 108 ) . مسالك و ممالك ، صفحهء 169 .
( 109 ) . همان كتاب ، صفحهء 175 .
( 110 ) . سفرنامهء ابن حوقل ، صفحهء 129 .