وارد مرحلهء تازهاى مىشوند . در همين ارتباط گزارش شده است كه همهساله تعداد قابل توجهى از تجّار ايرانى در بازار شهر نيجنه نو و گرادگرد مىآمدند و قسمتى از معاملات خود را به صورت اعتبارى و بر اساس سفته ( واكسيل ) پرداخت مىكردند كه وصول مبلغ آن از طريق بانك استقراضى روس طى مدت 6 ماه صورت مىگرفت . در مورد معاملات داخلى قاعدتا وضعيت متفاوت بود و برخى معاملات حتى بر اساس قول و تعهدات شفاهى به انجام مىرسيد « 95 » بعدها ، فعاليت صرافان به معاملات اعتبارى دامن زد و علاوه بر ايشان ، عدهاى از بازرگانان نيز با پرداخت حواله باعث ايجاد تسهيلاتى در امر معاملات بازرگانى شدند ؛ اما اين همه ظاهرا زمانى بود كه بازرگانى گيلان شكوفايى خود را از دست داده بود « 96 » .
در حال حاضر ، شرايط خاص موقعيتى و امكانات و توانمنديهاى طبيعى منطقهء گيلان از يكسو و تحولات اخير از ديگر سو ، اين استان را به صورت يكى از مهمترين پايگاههاى اقتصادى - تجارى فعّال كشور درآورده است . در اين ميان ، اگرچه اقلام تجارى سنّتى مانند ابريشم مقام و جايگاه گذشته خود را تا حدى از دست داده ، ليكن گسترش شهرنشينى و روابط فزايندهء شهر و روستا و همچنين گستردگى نسبى اتصالات و ارتباطات در منطقه و در نهايت رشد و تنوّعپذيرى نيازهاى مصرفى ، ضرورت گسترش كمى و كيفى واحدهاى تجارى و عرضه كالايى را به نحوى روزافزون و نو مطرح ساخته است . علاوه بر اين ، فعاليت واحدهاى توليد محصولات كشاورزى و مصنوعات صنعتى در منطقه ( نگاه كنيد به بخش كشاورزى گيلان و بخش صنايع گيلان در همين كتاب ) و عرضهء كالاهاى گوناگون ، زمينهساز رشد و گسترش مبادلات بازرگانى داخلى و همچنين تجارت خارجى منطقه بوده است .
در بخش كشاورزى و زير بخشهاى فعال آن در منطقه ، در كنار توليد محصولات اصلى مانند برنج ، بسيارى از فعاليتهاى جنبى از ديرباز مطرح بوده است كه از آن ميان ، پرورش كرم ابريشم هنوز جايگاهى ارزنده دارد . اين فعاليت به واسطهء نوع و نحوهء كار و ارزش اقتصادى آن از امورى است كه مورد توجه بسيارى از كشاورزان خرد منطقه قرار داشته و بخشى از درآمدهاى تكميلى تعدادى از اين گونه خانوارها را تأمين مىكند . به اين ترتيب ، در سال 1371 در سطح نواحى اصلى منطقه تعداد 103 ، 135 جعبه تخم نوغان توزيع شده است كه ميزان پيلهء استحصالى در همين سال جمعا برابر 384 ، 780 ، 3 كيلوگرم بوده و بر اين اساس ، مقدار توليد از هر جعبه نزديك به 28 كيلوگرم بوده است « 97 » . اين مقدار 064 ، 45 خانوار نوغاندار را در سطح استان بهكار گرفته بوده است . در همين رابطه جدول شمارهء 7 توزيع تخم نوغان و مقدار پيله در هريك از نواحى عمدهء استان را نشان مىدهد . مطابق دادههاى جدول شمارهء 8 ، توزيع تخم نوغان از سال 1368 در منطقه رو به رشد نهاده و در سال 1371 به بيشترين حد خود رسيده است ( جدول شمارهء 8 ) ؛ اين مقدار 65 درصد از كل مقدار تخم نوغان عرضه شده در كشور را شامل مىشده است « 98 » .
جدول شمارهء 7 - فعاليت شركت ابريشم در نواحى مختلف استان گيلان در سال 1371 .
مأخذ : آمارنامهء استان گيلان ، 1371 ، صفحهء 256 .
برنج از ديگر اقلام توليدى در سطح استان است كه ارزش تجارى دارد و ضمن برآوردن نيازهاى درون منطقهاى ، قسمت عمدهء آن به ساير شهرها و مراكز مصرف در كشور و يا به خارج از كشور صادر مىشود . در سال 1371 سطح كل زير كشت اين محصول در استان برابر 000 ، 230 هكتار بوده است كه مقدار توليد برداشتشده برابر 449 ، 901 تن شلتوك گوياى اهميت اين محصول در ميان محصولات توليدى منطقه است . جدول شمارهء 9 سطح كشت و ميزان توليد را در سطح شهرستانهاى مختلف استان گيلان نشان مىدهد .
مطابق دادههاى اين جدول ، شهرستان رشت و رودبار به ترتيب بيشترين و كمترين مقدار سطح زير كشت و توليد برنج در استان را به خود اختصاص دادهاند « 99 » .
چاى و زيتون دو محصول ديگر استان هستند كه ارزش و اهميت تجارى دارند و در برخى قسمتهاى استان كشت مىشوند . در سال 1371 به ترتيب 805 ، 27 هكتار و 2000 هكتار از اراضى استان زير كشت چاى و زيتون بوده است . « 100 » ميزان توليد اين دو محصول در استان گيلان به ترتيب برابر 113 ، 234 تن چاى و 6660 تن زيتون بوده است « 101 » .
كليه محصول زيتون گيلان از شهرستان رودبار بهدست مىآيد .
هامش
( 95 ) . مقايسه شود با كتاب گيلان در گذرگاه زمان ، صفحهء 161 - 160 .
( 96 ) . در مورد فعاليت صرافان ، نگاه كنيد به : جلد 3 همين كتاب ، صفحهء 27 .
( 97 ) . آمارنامهء استان گيلان ، 1371 ، صفحهء 256 .
( 98 ) . همان كتاب ، صفحهء 257 - 256 .
( 99 ) . همان كتاب ، صفحهء 214 .
( 100 ) . همان كتاب ، صفحهء 217 - 216 .
( 101 ) . همان كتاب ، همان صفحه .