« شيخ جامى طارمى . . . حاكم طارم بود . . . و بازار تميجان سابقا در همين موضع كه اكنون است ، بوده ، اما دكان خرابى چند . . . بفرمود تا آن بازار را به سرگورابنو كه احداث فرموده بود نقل كنند و از دو طرف بر سر آن ميدان دكانهاى مرغوب مستحسن ، به اندك مدت تمام ساختند و بقال و بزاز تميجان را امر شد كه رخت خود بدانجا برند . . . و وقتى كه تمام شده بود ، مؤلف حقير را بر خاطر است كه مردم تميجان كه بدان بازار نقل كرده بودند ، بسيار تضرع و زارى مىنمودند كه مسكن و موطن پدران ما در تميجان است و از آنجا تا اينجا تردّد نمودن بر ايشان صعوبت تمام دارد . . . ملتمس ايشان را بعد از دو سال قبول كردند و مبلغى كه آن جماعت بنابرآن بر خود گرفته بودند ، بستاندند و باز شهر و بازار را بدان مقام اصلى نقل فرمودند . . . » « 81 » و يا مثلا مورد بازار رودسر كه به گزارش ميرزا ابراهيم توسط محمد على خان و با طرح كاروانسرايى داراى 4 دروازه و 110 مغازه ساخته شد . « 82 »
بازار دورهاى يا گوراب ، محلى بود كه هفتهاى يك بار در آنجا خريد و فروش برقرار مىشد ، ولى روزهاى ديگر به كلى از جمعيت خالى بود . « 83 » اينگونه بازارها يكى از جلوههاى ويژه مبادلات كالايى و خدماتى در گيلان بود و تنها در اين منطقه و غرب مازندران تشكيل مىشدند و بنابر رسم و عادت فاصلهء آنها از يكديگر تقريبا 1 فرسنگ بود « 84 » ( نگاه كنيد به جدول شمارهء 6 ) .
بدينترتيب علاوه بر دكانداران و تجّار محلى كه داراى مكان ثابتى براى كسب خود بودند پيلهوران دورهگرد نيز نقشى اساسى در تجارت داخلى و بعضا تجارت خارجى اين منطقه بر عهده داشتند . اين عده كه به « بازار مج » معروف بودند ، با تنظيم برنامهء جابهجايى خود بر اساس چرخهاى منظم و مبتنى بر دور بازارهاى هفتگى به خريد توليدات روستائيان و عرضه كالاهاى مورد نياز آنها مىپرداختند . رابينو مىنويسد آنها به منظور خريدوفروش به بازارهاى مختلف مراجعه مىكردند ، مثلا به چهارشنبه و پنجشنبهبازار طالشدولاب و از آنجا به جمعهبازار كپورچال و سپس به شنبهبازار انزلى مىرفتند . « 85 » كالاها و توليداتى كه اين عده ( بازار مج ) از زارعان خريدارى مىكردند ، عمدتا عبارت بود از برنج ، جو ، كتان ، ماهى ، توتون ، مركبات ، ابريشم و زغال چوب و در مقابل به آنها چاى ، قند ، لباس ، پارچههاى نخى ، صابون و مصنوعات مسى و آهنى مىفروختند .
گيلان با برخوردارى از امكانات مساعد طبيعى - اكولوژيك و نيز موقعيت مناسب مكانى - فضائى ، در صورت فراهم آمدن امكانات لازم و كافى زيربنايى و سياستگزاريهاى مدبّرانه مىتواند به صورت يكى از قطبهاى توسعهء اقتصادى و بازرگانى كشور درآيد . موانعى كه در گذشته بر سر راه روند توسعهء تجارى - اقتصادى اين منطقه وجود داشته ، گذشته از آنچه كه در لابلاى مطالب پيشين مطرح شد ، عبارت بوده است از :
جدول شمارهء 6 - موقعيت بازارهاى هفتگى گيلان ( اوايل سدهء بيستم ميلادى ) .
مأخذ : ولايات دار المرز ايران ، گيلان ، صفحهء 67 - 66 .
هامش
( 81 ) . تاريخ گيلان و ديلمستان ، سيد ظهير الدين مرعشى ، به كوشش دكتر منوچهر ستوده ، انتشارات اطلاعات ، تهران 1364 ، صفحهء 135 - 134 ، 141 .
( 82 ) . سفرنامهء استرآباد و مازندران و گيلان و . . . ، صفحهء 157 .
( 83 ) . ضمنا نگاه كنيد به : مقالهء گوراب ، عبد الرحمن عمادى ، صفحهء 162 - 154 .
( 84 ) . سفرنامهء مازندران و استرآباد ، صفحهء 37 - 36 .
( 85 ) . ولايات دار المرز ايران ، گيلان ، صفحهء 159 - 158 .