پروانه مومخوار ( نر )
در برخى از نقاط ايران زنبورداران از طريق دود دادن نوارهاى فولبكس با كنهء واروآ مبارزه مىكنند و معتقدند كه از اين طريق به نتايج بهترى دست يافتهاند . در گيلان علاوه بر دود دادن نوارهاى مزبور براى از بين بردن كنه از محلول پريزين و پودر آبيتول استفاده مىكنند .
يكى ديگر از آفات زنبور عسل در استان گيلان ، كه خسارات زيادى به زنبورداران وارد مىسازد ، كرم مومخوار است . كرم مومخوار قبل از آنكه به صورت پروانه درآيد از موم تغذيه مىكند ، ولى پروانه كرم مومخوار به خوردن موم تمايلى نشان نمىدهد و توانائى هضم آن را نيز ندارد . غير از كرم مومخوار هنوز هيچ موجودى شناخته نشده است كه بتواند موم را هضم نمايد . كرم مزبور در حالت لارو بودن انگل موم است و با خوردن آن در داخل كندوى عسل شانها را خراب كرده وضع داخل كندو را آشفته مىسازد و نظم طبيعى آن را در هم مىريزد . پروانه مومخوار به مدت 2 تا 6 هفته بر حسب شرايط جوى زندگى مىكند . كندوهاى كمجمعيت و ضعيف بيشتر به اين آفت دچار مىشوند و جمعيتهاى قوى بهطور معمول از خود دفاع مىكنند و مانع ورود پروانه به داخل كندو مىشوند .
براى مبارزه با كرم مومخوار راههاى مختلفى وجود دارد كه مهمترين آنها مبارزهء فيزيكى و مبارزهء شيميائى است ، اما بايد دانست كه زنبور عسل خود دشمن اصلى كرم مومخوار است و بهترين وسيلهء مبارزه با اين انگل محسوب مىشود . زنبور عسل در كندوهاى قوى تمام لاروها را از بين برده آنها را به خارج حمل مىكند و عجيب آن است كه زنبورداران شانهاى آلوده را داخل كندوهاى قوى قرار مىدهند و زنبورها بلافاصله به تميز كردن شانها و ترميم و تعمير سلولهاى مومى مىپردازند .
مبارزهء فيزيكى با كرم مومخوار با استفاده از سيستم گرما و سرما در غياب زنبور عسل قرار مىگيرد بدينطريق كه قابهاى آلوده را به مدت 4 تا 5 ساعت
پروانه مومخوار ( ماده )
در دستگاه سردكننده يا سردخانه قرار مىدهند يا آنها را در حرارت 60 درجه سانتيگراد و رطوبت نسبى 50 درجهء سانتيگراد مىگذارند . در هردو طريق قابها از آلودگى پاك مىشود و امكان زندگى و رشد كرم مومخوار از بين مىرود .
مبارزه شيميايى با استفاده از موادى نظير گوگرد ، پاراديكلروبنزن ، متيلپروميد و فتوكسين انجام مىگيرد . مواد مزبور بر روى انگل تأثير مسمومكننده دارد . پس از نتيجهگيرى ، از طريق هوا دادن قسمتهاى مختلف كندو اثر سم زائل مىشود .
يكى از بيماريهايى كه بهويژه در سالهاى اخير زنبوردارى گيلان را مورد تهديد قرار داده است بيمارى نوزماست . نوزما با توجه به رطوبت زياد استان گيلان و عوامل مساعد جوى بسيار شايع است و در اثر كوچكترين غفلت كندوها دچار بيمارى شده و زنبورها تلف مىشوند . عامل بيمارى نوزما ميكروب نوزمااپيس « 9 » است كه توليد اسپور مىنمايد . ميكروب از راه دهان وارد بدن زنبور مىشود و پس از فعل و انفعالاتى همراه با مدفوع خارج شده موجبات اشاعهء بيمارى را در زنبورستان فراهم مىسازد . ميكروب نوزما به سال 1907 ميلادى توسط زاندر « 10 » دانشمند آلمانى شناخته شد . زنبورهايى كه دچار بيمارى نوزما مىشوند قدرت پرواز را از دست مىدهند و به اسهال شديد مبتلا مىگردند . براى درمان اين بيمارى از فوماژلين يا فوماگلين استفاده مىشود . اما بهترين راه مبارزه با بيمارى تقويت كلنيها از نظر جمعيت ، رعايت نظافت و پاك نگهداشتن كندوها ، تعويض مومهاى سياه ، تغذيهء مصنوعى و ضدعفونى كردن كندوها با استفاده از مواد شيميايى نظير اسيداستيك و اكسيداتيلن است .
بيمارى نوزما در مناطق خشك وجود ندارد و غالبا در نقاط مرطوب شيوع پيدا مىكند .
هامش
( 9 ) .Nosema Apis( 10 ) .Zander