ساحلى مىنامند . پراكندگى اصلى اين گاوها در سواحل بحر خزر مىباشد . با آنكه گاوها از مراتع سرسبز شمال استفاده مىكنند ، ولى بسيار كمشير هستند بهطورىكه در طول يك دوره شيروارى حدود 1000 الى 1200 كيلو شير با چربى 7 / 6 درصد توليد مىكنند . گاهى به اين نژاد ، خزرى نيز گفته مىشود كه از نژادهاى شاخدار با شاخ كوتاه و فاصله شاخ زياد هستند .
فاصلهء لگن نيز زياد بوده بهطورىكه فرم وحشى خود را حفظ كرده است .
همين نژاد با شكل ديگرى در منطقهء گرگان وجود دارد كه اصطلاحا به آن نژاد گرگانى گفته مىشود . سن بلوغ در اين نژاد حدود يك سالگى ( 13 - 18 ماهه ) و زمان جفتگيرى آن حدود 25 الى 30 ماهگى است .
عدهاى معتقدند كه به دليل كوهپايه بودن منطقهء تالش و وجود گياهان علوفهاى مناسب در اين منطقه اكثر دارندگان دامها در استان ، حتى منطقهء كوهپايهاى ديلمان و رودبار از گذشتههاى دور گاوهاى خود را توسط گالشها يا چوپانان به اين منطقه منتقل مىكردند و چون اين منطقه با توجه به شرايط آب و هوائى مناسب ، محل خوبى براى نگهدارى و چراى گاوها بوده است اين گاوها با محيط خو گرفته و شرايط فنوتيپ خود را با منطقه تطبيق دادهاند . طرفداران اين عقيده پيدايش توده جديد گاو در منطقه را كه به گاوهاى تالشى مشهورند به همين سبب مىدانند .
گاوهاى گيلك در بهار و تابستان از مراتع خوب و پرعلوفه استفاده مىكنند ، ليكن در زمستان علف كافى ندارند و به همين جهت در اين فصل لطمهء شديدى به آنها وارد مىآيد . دامداران گيلان معتقدند چنانچه گاوهايشان در زمستان هم از علوفه مرتعى خوب استفاده نمايند اين نژاد از پرشيرترين نژادهاى ايران خواهد بود .
گاوميش
گاوميش در اصل متعلق به مناطق گرم دنياى قديم نظير هندوستان و فلات تبت است . در دورانهاى گذشته فقط يك نژاد آن اهلى شد كه گاوميش وحشى هند به نام بوبالوس بوبالوس « 7 » بود . گاوميشهاى درهء نيل ، اروپاى شرقى و ايتاليا از نسل اين گاوميش مىباشند .
اولين تصويرى كه از اين حيوان در حفريات قديم به دست آمده شكل گاوميشى است كه در يكى از حجاريهاى كلده ( سورگو اول پادشاه بابل 3700 سال قبل از ميلاد مسيح ) ترسيم شده است . در مورد منشأ ابتدايى گاوميش در اروپا اعتقاد بر اين است كه گاوميش احتمالا از راه ايران به جنوب اروپا راه يافته است . به عقيدهاى چند قرن قبل از ميلاد مسيح نژادهاى مختلفى از گاوميش در ايران مىزيستهاند و شاهد اين مدعا عصاى برنزى موجود در موزه بريتانيا مىباشد كه از لرستان به دست آمده است . اين عصا متعلق به 750 تا 900 سال قبل از ميلاد مىباشد و در روى آن سر سه رأس گاوميش و سه رأس گوساله ( نوزاد ) آن حك شده است .
رنگ گاوميش اهلى هندى روشنتر از گاوميش وحشى است و گاهى هم كاملا سفيد است . گاوميشهاى اهلى سياه هندى نيز بيشتر داراى پيشانى يا منگوله سفيد هستند .
نوع گاوميشى كه در مالزى ، هند و چين و فيليپين وجود دارد به نظر مىرسد از نژادى باشد داراى شاخهاى بزرگ و قد بسيار بلند .
گاوميشهاى وحشى كه بسيار قوى و درنده هستند در جنگلهاى مرطوب و نقاط باتلاقى زندگى مىكنند و اوقات خود را در كنار آب مىگذرانند . شكار گاوميشهاى وحشى مورد علاقه فراوان شكارچيان خارجى است و در عين حال متضمن خطرات بسيار براى آنان مىباشد زيرا چنانچه حيوان زخمى شود با قدرتى مضاعف درصدد انتقام برمىآيد و به شكارچى حمله مىكند .
در برخى از كشورهاى شرق و شرق دور از گاوميش در كارهاى مربوط به برنج استفاده مىشود .
گاوميش ايرانى از نژاد گاوميش اهلى هند است . اين گاوميشها كه رنگ سياه يا سياه مايل به قهوهاى دارند در گيلان و ساير نواحى بحر خزر مخصوصا منطقه تالش به حد وفور ديده مىشوند .
طبق آمار سازمان خواروبار و كشاورزى جهانى ( فائو ) تعداد گاوميشهاى جهان در سال 1972 ميلادى بالغ بر 5 / 126 ميليون رأس و در سال 1981 ميلادى حدود 150 ميليون رأس بوده است . از تعداد گاوميشهاى ايران آمار دقيقى در دست نيست ، ولى تخمين زده مىشود كه جمعيت آنها به 200 تا 300 هزار رأس برسد . آمار جهاد سازندگى تعداد گاوميشهاى ايران را در سال 1360 حدود 260 هزار رأس نشان مىدهد . آنچه مسلم است جمعيت گاوميش در ايران هرسال رو به كاهش است . در سال 1310 تعداد گاوميشهاى ايران حدود 1 ميليون و در سال 1314 حدود 1439000 رأس بوده كه به 260000 رأس رسيده است .
تعداد گاوميشهاى گيلان و مازندران مجموعا طبق آمارى كه در 1360 منتشر شده 27000 رأس است . نصف جمعيت گاوميشهاى شيرى دنيا در شبه قاره هند وجود دارد و در حدود 65 درصد شير مصرفى هند از شير گاوميش تأمين مىشود .
اين حيوان در شرائط جغرافيائى مختلف پرورش مىيابد اما بهطور كلى حيوانى آبزى است زيرا بىنهايت به آبتنى در رودخانهها و استخرها علاقهمند است و پس از مدتى چرا خود را به آب رسانده در آن غوطهور مىشود . گاوميش نسبت به گرماى هوا حساس است و به همين جهت به آب علاقه نشان مىدهد .
بر طبق آمار سازمان برنامه و بودجه متوسط شير روزانهء يك گاوميش در ايران 02 / 4 ليتر و متوسط روزهاى شيردهى 219 روز است . بدينترتيب هر گاوميش در ايران در يك دوره شيردهى حدود 880 ليتر شير مىدهد كه نزديك به 2 برابر شير توليدى گاو مىباشد .
از نظر دارا بودن گاوميش گيلان در ميان استانهاى كشور پس از آذربايجان شرقى و غربى و خوزستان در مقام چهارم قرار دارد .
بررسى دقيق وضع گاوميشهاى گيلان مشكل است ، امّا بر اساس آمار دام استان گيلان كه در سال 1366 توسط ادارهء آمار اداره كل كشاورزى اين استان تهيه شده تعداد گاوميش در گيلان 37454 رأس اعلام گرديده ، ولى به دليل كشتار بىرويه و مهاجرت روستائيان به شهرها ، پس از گذشت چند سال
هامش
( 7 ) .Bubalus bubalus .