متخصصان و كارشناسان ما به فنون پيشرفته آماربردارى و تخمين مساحت ، نظير عكسبرداريهاى هوائى در دورههاى منظم دسترسى نداشته ، با سيستم پيشرفتهتر عكسبردارى هوائى به دليل تازه بودن تكنيك و هزينههاى سرسامآور آن تا حدودى بيگانه هستند . تغييرات سريع ناشى از فشار جمعيت و نيز توقعات اقتصادى - اجتماعى كه هرسال و هرماه و حتى هرروز بخش قابل ملاحظهاى از جنگلها و مراتع صنعتى و مرغوب كشور را به كشتزارهاى برنج و گندم و چاى و باغهاى مركبات و سيب و گلابى و كيوى و نيز خانهها و شهركها و مراكز صنعتى و توليدى تبديل مىنمايد عامل ديگرى است كه كار تعيين كميت و كيفيت منابع طبيعى را مشكل مىسازد .
كميت و كيفيت جنگلها و جوامع جنگلى ايران ، بهويژه در سى سال اخير ، با همهء سعى و كوششى كه در جهت بهكارگيرى روشهاى درست و اصول علمى و تهيه طرحهاى فنى جنگلدارى و نيز طرحهاى جامع منطقهاى مبذول مىشود رو به كاهش رفته و سير قهقرائى را طى مىكند . در تأييد اين نظر كافى است اشاره شود كه بر اساس آمار رسمى سازمان جنگلها و مراتع سطح جنگلهاى پرارزش شمال كشور از حدود 3 / 3 ميليون هكتار در سال 1320 به حدود 84 / 1 ميليون هكتار در سال 1364 كاهش يافته است .
مراتع كشور نيز با توجه به نارسائيها و مشكلات فراوان از نظر مميزى سطح ، تعيين ظرفيت ، چگونگى بهرهبردارى و اعمال نظرات و پيشنهادات كارشناسى مربوط به اصول مرتعدارى نوين با روند تخريب مواجه بوده سير قهقرائى را پيموده است .
شكى نمىتوان داشت كه كميت و كيفيت جنگلهاى تجارتى ( صنعتى ) كشور نيز كه متأسفانه به نوار باريكى از حوزهء درياى خزر محدود مىشود در حال كاهش بوده سير نزولى را طى مىنمايد . نبايد فراموش كرد كه اين جنگلها علاوه بر ارزش صنعتى در نقش زيستمحيطى نيز داراى ارزش ژنتيكى ، ژئوبتانيكى و پالئوبتانيكى بوده ميراثى كمنظير از دورانهاى گذشته زمينشناسى بشمار مىروند . علاوه بر علل و عوامل ذكر شده ، احتياج صنايع عظيم و كارخانههائى كه از چوب فراوان استفاده مىكنند و نياز خود را از چوب اين جنگلها تأمين مىنمايند ، بنيه ضعيف و ناتوان جنگلها را ضعيفتر و ناتوانتر مىسازد .
خلأ و فقر آمارى كه در حال حاضر محافل تحقيقاتى كشور را مواجه با مشكلات فراوان مىسازد ارزش علمى مطالعات مربوط به رشتهها و شاخههاى اقتصادى وابسته به جنگل را كاهش مىدهد . آمارهائى نيز كه از حجم برداشتهاى سالانه ( مجاز و قاچاق ) ، تعداد كارگاهها و كارخانههاى بزرگ و كوچك ، ظرفيت ، ميزان توليد و ميزان ارزش ريالى فرآوردههاى جنگلى و مرتعى و بالاخره بازده اقتصادى آنها وجود دارد بسيار ناقص و مغشوش است و در ارزيابيها و برنامهريزيهاى اقتصادى و توسعه اجتماعى نمىتوان از آنها به نحو مطلوب استفاده نمود .
اندازهگيريهاى پلانيمتريك از روى نقشههاى توپوگرافى مقياس 000 ، 250 / 1 تهيه شده از روى عكسهاى هوائى در حدود 40 سال قبل مساحت جنگلهاى گيلان و مراتع و مناطق كوهستانى ( ييلاقى ) را در مجموع 000 ، 734 هكتار برآورد نموده است ولى آمارگيريهاى سال 1335 مساحت جنگلهاى گيلان را به تنهائى 000 ، 800 هكتار مشخص نموده است .
بر اساس آمار ارائه شده در سال 1356 توسط مهندسين مشاور فنلاندى « ياكوپرى » در قالب طرح جامع ( ماسترپلان ) جنگلهاى كرانه درياى خزر كه با استفاده از نقشههاى مناطق جنگلى و تجزيهوتحليل عكسهاى ماهوارهاى تهيه گرديده مساحت جنگلهاى استان گيلان 000 ، 550 هكتار برآورد شده كه تقريبا 20 تا 25 درصد آنها را جنگلهاى غيرتجارتى ( بوتهزار ، مخروبه و حفاظتى ) و بقيه را جنگلهاى تجارتى ( با چوبهاى صنعتى و مرغوب ) شامل مىشود .
طبق آخرين برآوردها سطح كل جنگلهاى شمال كشور 8 / 1 ميليون هكتار است كه حدود نيم ميليون هكتار آن را جنگلهاى مخروبه و غيرتجارتى و 3 / 1 ميليون هكتار ديگر را جنگلهاى تجارتى ( صنعتى ) تشكيل مىدهند .
بر طبق آمار منتشر شده در گزارش فعاليتهاى سال 1364 سرجنگلدارى كل استان گيلان مساحت جنگلهاى اين استان حدود 000 ، 522 هكتار ( معادل يكسوم مساحت استان ) مىباشد ، كه حدود 000 ، 410 هكتار آن را جنگلهاى تجارتى يا صنعتى و 000 ، 120 هكتار بقيه را جنگلهاى غيرتجارتى يا مخروبه تشكيل مىدهند .
حجم درختان موجود در جنگلهاى استان گيلان به حدود 140 ميليون متر مكعب مىرسد كه در صورت احداث جادههاى مناسب جنگلى ويژه امكانات فنى و پرسنلى و ماشينهاى موردنياز مىتوان سالانه 5 / 1 تا 2 ميليون متر مكعب چوب از جنگل بهرهبردارى نمود و حال آنكه در وضع حاضر سالانه حدود 000 ، 500 متر مكعب چوب به وسيله بخشهاى دولتى و تعاونى و خصوصى از جنگل بهرهبردارى مىشود ، كه اگر روند تخريب و انهدام جنگلها متوقف نشود ، اين ميزان بهرهبردارى نيز براى حفظ آينده جنگلها بايستى كاهش يابد .
كمعمقترين منطقه جنگلى در آستارا حدود 6 تا 10 كيلومتر است در حالى كه در منطقه اسالم و رضوانشهر عرض نوار جنگلى به حدود 30 تا 40 كيلومتر مىرسد .
مادر سنگهاى عرصه مناطق جنگلى گيلان اغلب گرانيتى و سيليسى است و خاك روى آنها عموما با
PH
اسيدى همراه مىباشد . اكثر خاكها از نوع خاكهاى تحوليافته و زير كلاس قهوهاى جنگلى با هوموس مول و مودر است .
در نقاط دوردست گيلان جنگلهاى بكر و دستنخوردهاى وجود دارد كه بسيار محدود و پراكنده است . مساحت اين جنگلها بين 5 تا 10 درصد مساحت كل جنگلهاى استان است . اين جنگلها به صورت قطعات چندصد الى چند هزار هكتارى در كل جنگلها بهويژه در نقاطى مانند كلهكله اسالم - آقاولر تالش ، زير ارتفاعات درفك در رودبار و زير ارتفاعات جواهر دشت كلاچاى ديده مىشوند .
جنگلهاى گيلان از گذشتههاى دور تا امروز
نخستين بارى كه جنگلهاى گيلان و مازندران مورد توجه دولت قرار گرفت در زمان نادر شاه افشار بود . نادر شاه ، جان التون كشتىساز معروف را مأمور ساختن كشتى نمود و از وى خواست كه با استفاده از چوبهاى جنگل چند كشتى جنگى براى وى بسازد تا در درياى خزر به آب انداخته شود . جان التون نيز با استفاده از چوبهاى جنگلى گيلان در سواحل لنگرود به كار كشتىسازى