1546 م ) . ( - جزيره مثنوى ) كه 260 بيت از « مثنوى » را برگزيده « جزيره مثنوى » ناميده است ، سپس اين گزيده را كسى به نام درويش علمى مولوى ( د 1020 ق / 1611 ق ) به تركى ترجمه كرده است .
آغاز ترجمه : حمد بىحد و ثناى لا يعد .
صفا 5 / 222 .
تركيه ، مغنيسا 229 ؛ قاهره ، دار الكتب 1 / 50 « ترجمهء جزيرة المثنوى » .
* شرح مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) . از شاهدى دده ، ابراهيم - گلشن توحيد .
* شرح مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) . گزارش از محمد شفيع حسينى شيخ الاسلام قزوين ؟
( د 1185 ق / 1771 م ) .
اعلام 2 / 1079 ؛ طبقات 12 / 346 .
آستان قدس ، نامگو 359 .
* شرح مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) . گزارش از شكر الله ، از روزگار اورنگ زيب
( 1068 - 1118 ق / 1658 - 1706 م ) ، به خواهش عاقلخان رازى ( د 1108 ق / 1696 م ) كه در ديباچه از وى ستايش كرده و از كمكهاى او در گزارش « مثنوى » ياد كرده است . او بايستى سيد شكر الله خان خاكسار داماد عاقلخان پيشگفته باشد . « مآثر الامرا » دربارهء عاقلخان مىنويسد : در حل تدقيقات « مثنوى » خود را يگانه مىدانست .
و پدرم « ذريعه 9 / 674 » ضمن برشمردن كارهاى عاقلخان اثر مثنوى او در تتبع « مثنوى معنوى » ياد كرده است . اين مثنوى عاقلخان در منابع ديگر به نام « مرقع » ( مشترك 3 / 1319 ) آمده است .
گزارش بيتهاى دشوار آن است .
آغاز : الحمد لله العليم عن احاطة . . . اين قليل البضاعت و عديم الاستطاعت را قدرت بر فهم معانى كتاب حقيقت مآب .
مشترك 3 / 1645 ( 1 نسخه ) .
استانبول ، منظوم 154 ، 155 ؛ استانبول ، دانشگاه 143 « شرح بعضى ابيات مثنوى » ؛ ايوانف ، كرزن 211 ؛ عبد الله 2 / 204 .
* شرح مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) . گزارش از شاه فقير الله فرزند عبد الرحمان شكارپورى سندى
( د 1195 ق / 1781 م ) . ( - رسالهء فلسفى - عرفانى ) . در « پاكستان مين » 3 / 791 تا 802 زندگىنامهء او آمده و نام 16 كار او را برشمرده ، از آن ميان « شرح ابيات مشكل مثنوى » .
آغاز : قال الله تبارك و تعالى اسجدوا اقترب .
و اقول مستعينا بالله عز و علا . اللهم لك سجدت ، اليك انيت ، عنواننامهء خود را آيت سجده قرار دادم .
مشترك 3 / 1651 .
افغانستان 29 « شرح مثنوى » همين كتاب .
* شرح مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) . گزارش از شمعى افندى
( د پس از 1000 ق / 1592 م ) به تركى ، در شش مجلد ، پيرامون سال 1000 ق .
آغاز : هزاران جواهر حمد و ثنا ( نسخهء قاهره ) .
صفا 5 / 222 .
تركيه ، بروسه 142 ( ج 2 ) ، 142 ( ج 3 ) ؛ تركيه ، كتابخانهها 5 ، 6 ( ج 2 و 1 ) ، 32 - 33 ، 57 ( ج 1 ) ، 58 ( ج 6 ) ، 57 ، 57 ، 58 ( ج 5 ) - 355 ( ج