ساخت هركه پستى گزيد ، و پست ساخت آنكه بلندى طلبيد .
نسخهها 2 / 1224 ( 2 نسخه ) ؛ اعلام 3 / 2173 ؛ طبقات 11 / 498 و 12 / 697 .
اصفهان ، روضاتى 364 ؛ ملك 5 / 76 ش 15 / 554 ؛ نشريه 2 / 115 « شرح بيت مثنوى » ؛ يزد ، شيروانى 5 / 1567 .
* شرح مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) .
از سردار مهردل خان محمد زائى قندهارى ( انجامه ) . وى پدر سردار شيرعلى خان است كه در 1312 ق / 4 - 1895 م در كراچى مىزيسته است . در ديباچهء نثرى از خود تنها به « مهردل » نامبرده ، مىگويد : نخست دو بيت آغازين « مثنوى » را گزارش كرده بودم ، سپس كار خود را تا آغاز « قصهء شاه و كنيزك » در همان بحر « مثنوى » دنبال كردم . تاريخ سرودن به دست نيامد .
نخست هشت بيت است سپس ديباچهء نثرى ، آنگاه گزارش منظوم ، تا آغاز آن « قصه » ، پيرامون 985 بيت . ( - ديوان مهردل ، مشترك 8 / 1456 كه شايد از همو باشد ) .
آغاز ديباچه :
ابتداى نام داناى قديم - * شد ز بسم الله الرحمان الرحيم . . .
اما بعد از حمد و ستايش واهب العطيات . . . آغاز گزارش :
بشنو از نى . . . مىكنم شرح كلام مولوى - * تا حديث كهنه را بخشم نوى .
مشترك 3 / 1653 ( 1 نسخه ) .
گنج ش 8733 .
* شرح بيتى از مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) . گزارش از سيد صدر الدين محمد كاشف دزفولى كرمانشاهى
( د 1258 ق / 1842 م ) ( - قاصم الجبارين ) . گزارش بيت :
چونكه بىرنگى اسير رنگ شد . . .
نسخهها 2 / 1223 . ؛ ذريعه 9 / 897 « ديوان كاشف دزفولى » و نام چند كارش ؛ اعلام 3 / 1877 ؛ طبقات 13 / 667 ؛ مشار ، مؤلفين 3 / 539 براى دو كار چاپيش .
نشريه 2 / 96 .
* شرح مثنوى معنوى . متن همان ( - بالا ) . گزارش از كمال الدين حسين كاشفى بيهقى
( د 910 ق / 1504 م ) كه افزون بر « لباب » و « لب لباب » گزارشى بر مثنوى مولوى نگاشته است .
صفا 4 / 524 ؛ اعلام 3 / 1878 ؛ طبقات 10 / 69 .
* شرح بيتى از مثنوى . متن همان ( - بالا ) . گزارش از على گيلانى فومنى زاهدى فرزند شيخ فضل الله ،
كه « ارادة الله » ( هف ) را در 1069 ق نگاشته است . گزارش بيت :
كوركورانه مرو در كربلا - * تا نيفتى چون حسين اندر بلا .
در آن آمده : چون دربارهء اين بيت گفتگو مىشد و از او پرسيده بودند ، او در ذيحجهء 1066 ق در شيراز اين گفتار را نوشته است .
آغاز : ستايش و سپاس بىقياس احديت الذاتى و احديت صفاتى را .
نسخهها 2 / 1223 ( 3 نسخه ) .
الهيات ، تهران 1 / 199 ؛ بابل ، خاتم الانبيا 107 ؛ دانشگاه 11 / 2197 ؛ ملك 7 / 454 ش 3 / 4655 .