اين باشد كه چون معنى آن را درنمىيابند با جمع عربى كه مأنوس گوشهاست آن را تلفظ مىكنند . « 1 » بههرحال هرتمن ديهى بزرگ ، سرسبز و آباد است و در كنار رودخانهء زايندهرود به فاصلهء اندكى در جنوب پيربكران و به فاصلهء تقريبا 30 كيلومترى جنوب اصفهان قرار دارد .
رودخانهء زايندهرود از غرب آن مىگذرد ، بيشهها دارد و درختستانها و ديه هم آباد است و هم بزرگ . در سال 1355 جمعيت آن 1000 نفر بوده است « 2 » و البته اينك بيشتر است چون دهستان لنجان كه اين ديه ( برحسب تقسيمبندى قديم ديهها ) در آن واقع است روزبهروز اقتصادى شكوفاتر و جمعيتى بيشتر پيدا مىكند . اثرى تاريخى و بنايى قديمى در آن وجود ندارد . آداب و عادات و صفات خاصى قابل ذكر در مردم آنجا نيست . فرهنگ مخصوصى در ميان مردم رايج نيست و گفتهايم مردم لنجان خاصهء ويژهاى ندارند و هرچه در آن هست از قدمت و تمدن ، در اسم آن خلاصه مىشود . ببينيم هرتمن يعنى چه .
واژهشناسى :
در بادى نظر اين كلمه بىمعنى مىنمايد ، ولى در حقيقت معنايى بسيار دلپذير دارد . اين واژه از سه جزء « هو + ارت + من » تركيب يافته است . جزء نخستين « ه » ( به ضم ) تخفيف يافتهء « هو » است و هروقت با جزء ديگرى پيوند يابد ، اگر حرف اول آن جزء حروف صدادار باشد با آن تركيب مىشود و به صورت ضمه روى حرف « ه » در مىآيد و جزء دوم « ارت » در تركيب با جزء اول « هوارت » به هم در مىآميزد و « هرت » ( به ضم اول ) به گوش مىرسد . واژهء « ارت » يك واژهء پارسى باستان است كه معادل آن در اوستايى « اشه » است به معنى پاك و مقدس . در تطورات اوليهء زبان ، اين واژه به صورت « ارد »
( Ard )
و ارد
( Orod )
درآمده و « اردوان » كه نام بسيارى از ناموران كهن است مشتقى از آن است . جزء سوم « من » واژهاى است كه در بسيارى از امكنه و از جمله در آذرمناباد داريم و آن تطور يافتهء واژهء « منيو » اوستايى است و به معناى منش است و در صورتهايى مثل نريمان ، « 3 » بارمان ، « 4 » آذرمن « 5 » و اهريمن « 6 » و بسيارى امثلهء ديگر داريم و با آنها آشنا هستيم . در حقيقت « مان » و
هامش
( 1 ) - ن . ك . به : فرهنگ آ . م . م . ص 581 .
( 2 ) - ن . ك . به : فرهنگ جغرافيايى اصفهان ، ص 284 .
( 3 ) - نريمان( Naireman )- نرمنش ، پدر سام ( شاهنامه )
( 4 ) - بارمان( Barman )- برمنش ، پهلوان تورانى برادر پيران ويسه ( شاهنامه )
( 5 ) - آذرمن( Azarman )- پهلوان ايرانى روزگار انوشيروان ، قهرمان جنگهاى ايران و روم .
( 6 ) - اهريمن - مطلق شرّ و مقابل اسپنتمينو .