و حضارت ايرانى است در جلگهء خاورى يزد . در اين جلگه معادن آهن و زغال و فلزهاى ديگر فراوان وجود دارد و امروز از همهء آنها براى كارخانهء آهنگدازى اصفهان بهرهبردارى مىشود . « 1 » دربارهء جغرافياى تاريخى و جامعهشناسى اين نواحى به تفصيل ذيل نامواژهء يزد و به تفاريق و با مناسبات گوناگون گفتوگو كردهايم . « 2 » اينجا مىپردازيم به نام آن .
واژهشناسى :
پيداست كه واژهء نگنگون برحسب تداول عامه و كثرت استعمال به اين صورت در آمده است و الّا در اصل آن اساسا نگنگان بوده و مىدانيم كه « الف » ماقبل آخر در گويشهاى ايران مركزى و به تبع آن در يزد به « واو » تبديل مىشود . بنابراين بههرصورت كه تلفظ شود ، نمىتوان آن را به دو جزء « نگن » و « گان » تقطيع كرد ، چونكه در اين صورت جزء نخست بهكلى فاقد معناست و حقيقت آن است كه تقطيع اين واژه به صورت « ن + گنگ + ان » است . اما جزء اول « ن » به معناى آب است و كلمه تخفيف يافته از « نا » است ، كه اكثر به صورت « ن » مكسور در مىآيد و هم مىتواند به صورت « نى » و « نو » پيدا شود .
چنان كه در امثلهء متعدد و مناسب ذكر آن آمده و خواهد آمد . « 3 » « گنگ » واژهء دلاويز قديمى است و به معناى خوب ، زيبا و مقدس است « 4 » و جزء آخر « ان » پسوند نسبت و كثرت است و بنابراين روى هم نگنگان يعنى قنات و يا آب خوب ، زيبا و مقدس و استعمال آب در مورد محل توسعا رايج است . اين واژه به تفصيلى كه گذشت نشاندهندهء روزگار كهنى است كه واژهء « گنگ » كاربرد عام داشته و به همين معانى به كار مىرفته و قدمت محل و ناحيهء يزد و بافق نيز از آن پيداست .
ننادگان
Nan deg n
ننادگان ديه بزرگى در دهستان ورزوق از دهستان فريدن است كه در سال 1345 ، 1278 نفر
هامش
( 1 ) - بافق نام دهستان بزرگى است كه امروز به علت داشتن معادن آهن و زغال سخت مورد توجه واقع شده و راهآهن اصفهان - يزد روزانه به مقدار زيادى سنگ معدن به كارخانهء آهنگدازى اصفهان مىكشاند .
( 2 ) - ن . ك . به نامواژهء يزد ، بنادكوك ، بنادكوك ديزه و غيره و غيره در اين فرهنگ .
( 3 ) - ن . ك . به : نامواژههاى ازنا ، نايين ، نيسيان ، نى ، نيه و نياصرم و غيره در همين فرهنگ .
( 4 ) - ن . ك . به : همين واژه در فرهنگها و بهشت گنگ و گنگدژ كه با تفصيلات بسيار در آنها ذكر شده است .