اگر نزولات آسمانى باز هم قلت پذيرد بىشك جمعيت آنها كمتر و سرانجام به رها كردن آن محل منتهى مىشود . از مواريث گذشته همانطور كه در اكثر نامواژههاى شهرستان يزد تذكر دادهايم آثار حضارت كهن از قبيل استحكام مبانى اخلاقى ، صبغهء يك نحو تكلم ، زحمتكشى فوق العاده ، پاكى و درستى و همچنين آثار سبك ساختمانها و پىهاى ستبر و طاقهاى خشتى همه و همه نشاندهندهء آن روزگاران پيشين است و ما به تفصيل و به تفاريق در اينبارهها سخن راندهايم و اينك مىپردازيم به نام آنها .
واژهشناسى :
ندگان و ندكوه هردو در جزء اول شريكاند و « ند » به معناى نفع و زيبايى و سودمندى و شكوفايى است « 1 » و جزء دوم « كوه » و « گان » در نخستين نشان محل و در دومين « گان » معادل « ان » پسوند كثرت و نسبت است پس معناى ندگان مىشود جايى كه سود و بهره و زيبايى فراوان است و در جاى دوم اين نسبت به كوه داده شده است . در اطراف ايران نامواژههايى با « ند » كم نيست از آن جمله است نديك ( شهر بابك ) ، ندرى ( بيجار ) ، ندران ( جيرفت ) و غيره و غيره . « 2 »
ندوشن
Nadu n
ندوشن ديه بزرگ و يا شهرك كوچكى است پرجمعيت ، با آب خوب و اصالت كهن كه بر حسب تقسيمات اخير آن را در دهستانى به همين نام از شهرستان يزد قرار دادهاند . از مردم يزد شنيده شد كه آن را با ضم نون اول ندوشن تلفظ مىكنند ولى بههرصورت نامى است خوشآهنگ و دلاويز . در سال 1345 اين ديه 1929 نفر جمعيت داشته است . « 3 » هوايى معتدل و سرزمينى كموبيش كوهستانى دارد و آب قناتهاى آن هم كم نيست ، رودخانهء مهمى در آن جارى نيست . بعضى رودخانههاى فصلى هست كه در بهاران سيلابى مىشود و آب آن تا به نواحى باتلاقى ابرقو مىرود و در آنجا فرو مىنشيند . ديه ندوشن مركز اين بخش است . استحكام مبانى اخلاقى ، يك رنگ تكلم خاص كه صبغه و نشانى از گويش كهن گذشته است هنوز در مردم باقى است و نشانههاى ديگر از تمدن كهن سبك
هامش
( 1 ) - ن . ك . به : نامواژهء ندوشن در همين فرهنگ .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 139 .