قول حمد اللّه مستوفى واقع بود « در خرگاه سر تراشان و به اتابك سنقر بن مودود سلغرى منسوب است . » كه اولين اتابك سلغريان باشد . در زمان اين مورخ بيمارستان عضد هنوز داير بود و مزار امامزاده احمد و مزار امامزاده سيد مير محمد دو پسر حضرت امام موسى كاظم ( ع ) ، سرآمد مزارات متبركه بودهاند . ابن بطوطه ، همزمان حمد اللّه مستوفى ، دربارهء جامع عتيق آن گويد : در شمال آن دروازهاى است موسوم به دروازهء حسن . وى از مزار امامزاده احمد كه در آنجا مدرسهاى بوده است نيز سخن رانده و از پنج نهرى كه در شهر مىگذرد تمجيد كرده ، كه يكى از آنها نهر ركناباد است كه از چشمهاى در پاى كوهى موسوم به قلعهء كوچك ، برمىخاسته و حوالى آن ، بوستانى دلكش بوده است و قبر سعدى شيرازى متوفى ، به سال 691 يعنى نيم قرن پيش از ورود ابن بطوطه به شيراز ، در آغوش آن بوستان جاى داشته است . سعدى در دربار ابو بكر بن اتابك سعد ، بانى مسجد نو ، مقامى بزرگ داشته است . در بوستانى كه قبر سعدى در آن جاى داشت و مردم بسيار به زيارت آن مىشتافتند ، حوضهاى مرمرى زيبايى براى رختشويى واقع بود كه آنها را سعدى در كنار جوى ركن آباد ، ساخته بود .
در پايان قرن هشتم شيراز ، خوشبختانه از محاصرهء امير تيمور كه در جنگ پاتيله در جلگهء بيرون شهر آل مظفر را شكست داد ، نجات يافت و به گفتهء شرف الدين على يزدى ، به آن شهر صدمه مهمى وارد نشد ، زيرا امير تيمور در باغ تخت قراچه بيرون دروازهء سلم و دروازهء سعادت كه به طرف يزد باز مىشدند ، اردو زد . همان مورخ نقل مىكند كه در آن زمان هشت دروازهء ديگر شيراز بسته بود ، وى همچنين از كوه قلعهء سرخ كه محل آن معلوم نيست ، نام مىبرد . از جمله قلعههاى مشهور نزديك شيراز ، حمد اللّه مستوفى قلعهء تيز را نام برده كه « بر سه فرسنگى شيراز است ، به طرف جنوب ، مايل به مشرق ، بر كوهى است كه با هيچ كوه پيوسته نيست و بر آنجا چشمهء مختصرى است و در پاى آن قلعه چشمهء ديگر هست و در حوالى آن قلعه ، يك روزه راه آبادانى و علف چهارپاى نيست و بدين سبب آن را محصور
فارسنامه ابن بلخى ( فارسى ) — صفحة 408
مساهمون: منصور رستگار فسايى
ص٤٠٨