شصت فرسنگ است و از سيراف تا بصره صد و چهل فرسنگ است و آمد و شد كشتىها جز در اين دو مسير و مانند آن دو دريا كه ذكر آن رفت ، نيست . ابو معشر منجم در كتابش به نام « المدخل الكبير الى علم النجوم » آنچه را كه ما از طغيان اين درياها و آرامش آنها به هنگامى كه خورشيد در بروج مختلف قرار دارد ، ذكر كرديم او نيز حكايت كرده است . در تير ماه جز كشتىهاى سبك و كم بار هيچ كشتى نمىتواند از عمان راهى درياى هند شود و در عمان اين كشتىها را كه در اين ايام به طرف سرزمين هند حركت مىكنند ، « تير ماهيه » مىنامند . در اين هنگام سرزمين و درياى هند در « يساره » است و يساره همان زمستان و دوام بارندگى است كه در ماه كانون قرار دارد و ماه كانون و شباط نزد ما تابستان و براى آنها زمستان است چنان كه ماههاى حزيران و تموز و آب ، براى ما گرما « تابستان » است .
پس زمستان ما ، تابستان ايشان و تابستان ايشان ، زمستان ما است . و همچنين است ساير شهرهاى هند و سند و سرزمينهايى كه تا دورترين نقاط اين دريا به آن متصل است . هر كس زمستان را در تابستان ما ، در سرزمين هند سپرى كند ، گفته مىشود كه « فلان يسر بأرض الهند » يعنى زمستان را در آنجا گذرانده است و اين به علت نزديكى و دورى خورشيد است . فصل غواصى براى استخراج مرواريد در درياى فارس از ابتداى نيسان تا پايان ايلول است و در ماههاى ديگر سال غواصى نمىكنند . ما در كتابهاى خود بيشتر جاهايى را كه براى غواصى كردن ( و يافتن مرواريد ) در اين دريا مناسب است آورديم . زيرا به جز درياى فارس در ديگر درياها مرواريدى وجود ندارد و در درياى فارس هم مرواريد خاص درياى حبشى از بلاد خارك و قطر و عمان و سرنديب و برخى نقاط ديگر در همين دريا است [ و اينها همه جزو درياى فارس هستند ] « 1 » .
همچنين سابقا كيفيت تشكيل مرواريد و اختلاف نظر مردم را در اين باره بيان كرديم و گفتيم كه برخى بر اين عقيدهاند كه مرواريد از باران به وجود مىآيد و
هامش
( 1 ) . رك به مروج الذهب ، ج 1 ، ص 145 ، 146 .