3 . مقام رياست و سياست جامعهء اسلامى .
در جايگاه رياست ، چنانچه پيامبر اكرم دستورى صادر كردند ، بنا به آيهء شريفهء « أطيعُوا اللَّهَ وَ أطيعُوا الرَّسُولَ وَ اولى اْلأَمْرِ مِنْكُمْ » « 1 » بر همگان واجب است كه دستور حكومتى و رياستى پيامبر را بپذيرند . مثلًا اگر زيد را براى فرماندهى سپاه بر مىگزيند ، اطاعت از فرمان پيامبر واجب است و همگان بايد زيد را به رياست بپذيرند و از او اطاعت كنند .
پس از اين مقدّمه ، بايد گفت واژگان « قَضى ، حَكَمَ ، امَرَ و مانند آن » مخصوص جايگاه سوم يعنى رياست و حاكميت جامعه است . و چنانچه در معناى بيان حكم شرعى به كار رود مجاز است .
شاهد آن كه اين كلمات در سخنان ائمّهء اطهار عليهم السلام كمتر به كار رفته و بيشتر كاربردش در كلمات پيامبر و امام على عليه السلام است كه توأماً داراى سه جايگاه بودهاند .
قاعدهء لا ضرر ، نه بيان حكم شرعى است و نه يك حكم قضايى . پيامبر اكرم در مقام رفع خصومت ميان مرد انصارى و سمره نبوده است ، بلكه در جايگاه رياست جامعهء اسلامى حكم كرده است كه هيچ كس حق ندارد در محدودهء حكومت اسلامى به كسى ضرر بزند . از اين رو ، « لا » در حديث « لا ضرر » را بر خلاف شيخ انصارى و آخوند معنا مىكند . مرحوم شيخ انصارى و آخوند خراسانى « لا » را نافيه دانستهاند ، امّا امام خمينى رحمه الله آن را ناهيه مىداند . و مفاد حديث چنين مىشود كه در جامعهء اسلامى هيچ كس حق ندارد به كسى ضرر وارد كند .
نظر شيخ الشريعهء اصفهانى
مرحوم شيخ الشريعه نيز « لا » را ناهيه دانسته و موارد كاربرد آن در روايات را بر شمرده است . مواردى همچون « فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فى الْحَجِّ » « 2 » و « فَإنَّ لَكَ فى
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 59
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 197