الْحَياةِ أنْ تَقُولَ لا مِساسَ » « 1 » و در روايات هم مانند « لا حمى فى الاسلام » و « لا صمت يوم الى الليل » .
در اين موارد ، واقع مطلب آن است كه از « لا » ، معناى مجازى و نهى اراده شده است .
تفاوت ديدگاه امام خمينى و شيخ الشريعه
اين دو عالم فرهيخته ، « لا » را در حديث لا ضرر ناهيه دانستهاند . با اين تفاوت كه مرحوم شيخ الشريعه اين نهى را الهى و از همان جايگاه رسالت پيامبر مىشناسد ، امّا امام خمينى اين نهى را برخاسته از جايگاه رياست جامعه مىداند . و بدين دليل « لا » را از ظهور اوّليه در نفى ، خارج مىكند .
احكام ضررى در اسلام
برخى احكام به طور كلى ضرر آميزند ؛ همچون زكات ، خمس ، جهاد ، قصاص ، تعزيرات و وجوب انفاق بر خانواده . چنان چه حديث لا ضرر را به نفى تشريع احكام ضررى در اسلام معنا كنيم ، اين سؤال مطرح مىشود كه احكام ضررى در اسلام فراوانند ، پس اين حديث لا ضرر در تعارض كلّى با آن احكام است .
در پاسخ بايد گفت : احكامى همچون زكات ، خمس و جهاد ، داراى مصالح نفس الأمرىاند . جامعهء اسلامى براى بقاء خويش ناچار است دفاع كند ، به مستمندان رسيدگى كند و تبهكاران را تنبيه كند و در اين صورت عرف ، با نگاه به اين مصالح ، اين احكام را ضررى نمىداند .
تنبيهات
در پايان بايد به چند نكته تذكّر داد :
هامش
( 1 ) . سورهء طه ، آيهء 97