قول با آخوند يكى بوده ولى در طريق استدلال فرق دارند را مطرح نموده است .
اگر يك مخصّص بعد از چند جمله متعاطف قرار گيرد ، كدام مورد از جملات ، مورد تخصيص واقع مىشود ، تعيين اين مورد چگونه است ( كه اين بحث غالباً در موضوع استثناء عنوان مىگردد ) نيز معركهء آراى اصوليان است كه نگارنده در يازدهمين فصل به نقد و بررسى آن پرداخته است . در اين بحث نخست دلايل مخالفان امكان را طرح و ضمن بررسى ادلّهء آراى مخالفان و نظرات مختلف در رجوع مخصّص به هر يك از عمومات و حتى طرح نظريهء متوقّفين در مسئله و بررسى ديدگاه آخوند و نائينى ، به طرح دلايل هر يك پرداخته است ، و اين نتيجهگيرى را كرده كه با تأمّل در آراى اين دو بزرگوار ، دست مىيابيم كه هر دو قائل به امكان رجوع استثناء به جميع در مقام ثبوت هستند و هر دو رجوع را از باب قدر متيقّن مىدانند نه از باب ظهور ، فقط در چگونگى دلالت و بقاى اطلاق يا عموم جملات پيشين اختلاف نظر دارند .
بحث از خطابات شفاهى هم عنوان بحث فصل دوازدهم است ، كه آيا اين خطابات مختصّ كسانى است كه در مجلس خطاب حاضر بودند يا غائبان و معدومان را هم در بر مىگيرد ؟ پس از طرح مسئله ، نظريهء مرحوم آخوند را در محل نزاع در خطابات شفاهى مطرح كرده و به بررسى آن پرداخته است و اين كه در اين باب دو ثمرهء علمى مطرح شده و آخوند هيچ كدام را قبول ندارد و رد مىكند . سپس به نقد و بررسى نظر نائينى در بارهء ثمرهء نزاع مىپردازد كه ايشان بر خلاف آخوند اين بحث را داراى ثمرهء روشن مىداند و ادلّهاى هم براى خود ارائه مىكند ، و به دنبال آن تفاوت بين دو ثمرهء مذكور و همچنين ديدگاه آخوند در باب ادلّهء شفاهى و ايضاً نظريه مرحوم نائينى در اين خطابات را توضيح داده است .
سيزدهمين فصل را به بحث تخصيص عام به مفهوم مخالف اختصاص داده است ، به اين بيان كه آيا غير از منطوق ، مفهوم هم حجّت هست يا نه ؟ ثمرهء بحث را هم اين
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 456
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٤٥٦