از كتاب است :
ديدگاههاى سياسى - اجتماعى آخوند خراسانى ، از جمله در باب محدودهء ضرورت و جواز دخالت علماى دين در سياست ، « 1 » در شاگردان و همفكران آخوند تأثير عميقى گذاشت ، و در نتيجه عموم ايشان ، از طرفى معتقد بودند كه علماى دين بايد نظارت دقيقى بر عملكردهاى حكام داشته باشند ، و از طرف ديگر حتى الامكان از قبول مناصب حكومتى بپرهيزند . در فصول آينده ، پارهاى از آن چه را از آقا بزرگ و بزرگان ديگر در اين باره شنيده و يا با راهنمايى آن بزرگواران در منابع معتبر يافته و خواندهام ، مىآورم . « 2 »
كتاب ديدگاههاى آخوند خراسانى و شاگردانش بهحتم يكى از پر برگوبارترين آثارى است كه خواندن آن بر همهء آنان كه در حوزهء انديشههاى سياسى رجال دينى كار و تحقيق مىكنند ، ضرورتى بىبديل دارد و همينجا آرزو مىكنم كه هر چه زودتر موانع چاپ و انتشار آن برداشته شود .
نكتهء پايانى
ديدگاههاى آخوند خراسانى و شاگردانش افزون بر آشناسازى خواننده با انديشهء سياسى آخوند خراسانى و آراى سياسى - اجتماعى او ، و حتى انبوهى از مباحث علمى در حوزهء اعتقادات ، فقه ، كلام ، اصول ، تاريخ فلسفه و ادبيات ، سرشار از نكتههاى دقيق علمى ، ادبى ، تاريخى و سيرهنگارى تخصصى است كه اجتماع اين مقدار نكته و مطلب ، در كمتر كتابى ديده مىشود .
هامش
( 1 ) . در پرانتز توضيح مىدهد كه محدودهء اين دخالت ، نظارت بر تشكيلات حكومت و عملكردهاى آن و مبارزه با فسادهاى موجود در آن و در عين حال پرهيز از قبول مناصب حكومتى است .
( 2 ) . همان ، ص 707