رضى شيرازى ، دكتر ابو القاسم گرجى ، حجّة الاسلام عباس على عميد زنجانى ، آية اللَّه سيّد حسين بدلا ، عبد الحسين حائرى ، على نقى منزوى ، حجّة الاسلام مهدى انصارى ، منوچهر صدوقى سها ، آية اللَّه سيّد محمّد حسين علوى بروجردى ، محمّد رضا جعفرى ، اكبر ثبوّت و احمد مهدوى دامغانى .
مصاحبهكننده ، در ابتداى هر مصاحبه ، زندگىنامهء مختصرى از مصاحبهشونده از زبان خود او نقل كرده و سپس در مورد وجوه مختلف زندگى آخوند از او سؤالاتى پرسيده است . آن چه خوانندهء كتاب و آشنا به زندگى آخوند خراسانى و انقلاب مشروطيّت ، در نگاه نخست پس از ديدن فهرست مصاحبهشوندهها به ذهنش خطور خواهد كرد ، عدم ارتباط مستقيم و بلاواسطهء آنها با آخوند خراسانى است . بسيارى از اين شخصيتها ، با واسطهء استادان و يا نزديكان خود ، مطالبى را در مورد آخوند بيان نمودهاند و بديهى است اين مسئله از ميزان دقّت مطالب عنوان شده كاسته است . البته بايد خاطرنشان كرد كه به دليل گذشت بيش از يك قرن از رحلت آخوند ، تقريباً ديگر هيچ يك از معاصران او در قيد حيات نيستند و طبيعتاً اگر قرار باشد در اين زمينه ، تاريخى شفاهى پديد آيد ، چارهاى جز مصاحبه با چنين شخصيتهايى نخواهد بود .
امّا براى رفع اين مشكل بهتر بود تدوينگر كتاب ، با تعدادى از پژوهشگران و تاريخنگاران دورهء مشروطه نيز مصاحبه مىكرد تا گامى در جهت رفع ابهامات بىشمار پيرامون زندگى سياسى آخوند برداشته شود . چراكه غالب افرادى كه مورد مصاحبه قرار گرفتهاند ، على رغم جايگاه برجستهء علمى و دينىشان ، تخصّص و مهارتى در تاريخنگارى مشروطه ندارند و حداكثر مىتوان از آنان به عنوان آشنا بر زندگى علمى و دينى آخوند ياد نمود . از همينروست كه قسمتهاى زيادى از مصاحبهها ، به مقام و جايگاه مرجعيّت دينى او اختصاص يافته و در بخشهايى از مصاحبهها نيز كه به نقش وى در مشروطه پرداخته شده است ، غالباً با اصرار و جهتدهى مصاحبهكننده ، به رابطهء آخوند با شيخ فضل اللَّه نورى و سيّد محمّد كاظم
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 390
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٣٩٠