شيخ فضل اللَّه نورى و فتواى او به مغايرت پارلمان با شريعت هم ياد شده است .
فعاليت گستردهء آخوند خراسانى در نهضت مشروطيّت ، چنان بوده كه به نوشتهء اين مؤلّف ، گفته شده وى براى ارسال پيامها و نامههايش به ايرانيان ، هفت صد ليرهء عثمانى هزينه كرده است . سر انجام انقلاب مشروطه به پيروزى رسيد و پارلمان تشكيل شد و بعد از سه ماه ، مظفّر الدين شاه ، مرد و محمّد على شاه جانشين وى شد .
آخوند نامهء ده مادهاى مشهور خود را خطاب به وى نوشت . امّا ماجرا به همين جا ختم نشد ، و تعدّيات محمّد على شاه به حقوق مردم آغاز گرديد ، و ستمهاى وى باعث شد كه چهار تن از علماى نجف : آخوند خراسانى ، سيّد اسماعيل صدر ، شيخ محمّد تقى ، و شيخ عبد اللَّه مازندرانى ، حكم جواز مبارزه با وى را صادر كردند . اينان و برخى ديگر از علما ، وقتى تعدّيات شاه را مشاهده كردند ، و اساس مشروطيّت را بعد از مظالم شاه در خطر ديدند ، حكم به لزوم حفظ مشروطيّت كردند ، و دستور دادند كه با مخالفان مشروطيّت و آزادى خواهى ، برخورد شود . مجتهدان نجف در تلاش براى حفظ مشروعيت و در مبارزات سياسى عليه استبداد ، حكم به تحريم پرداخت ماليات به هيئت حاكمه هم كردند .
فعاليتهاى آخوند خراسانى در نهضت مشروطيّت چنان است كه تقريباً پاى همهء بيانيهها و احكام صادر شده براى مشروطيّت امضاى وى مشهود است . اسناد و نامههاى علما و مجتهدان نجف براى علما و مردم ايران ، گاه با امضاى چند تن و گاهى با امضاى تنها آخوند خراسانى به عنوان وكيل المجتهدين است .
سر انجام تلاشها عليهء مستبدان به ثمر رسيد و انقلابيان ، محمّد على شاه را از منصب شاهى خلع كردند و احمد ميرزا ، پسر دوازده سالهء شاه مخلوع را جانشين وى نمودند و عضد الملك را به عنوان وكيل وى انتخاب كردند . علما و پيشاپيش آنها ، آخوند خراسانى اين عمل را مورد تأييد قرار دادند .
نويسنده در پايان اين بخش ، آن دست از مطالبى را كه مخالفان مشروطه به عنوان
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 377
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٣٧٧