7 از مطلق مشروطه تا مشروطهء مطلق : نگاهى به مواضع سياسى آخوند خراسانى و شيخ فضل اللَّه نورى در برابر مشروطه « 1 »
مهدى ابوطالبى
چكيده
آخوند خراسانى و شيخ فضل اللَّه نورى ، دو روحانى فعّال در مشروطهء ايران بودند . از جمله در وقايعى چون : تحصّن مسجد جامع تهران ، مهاجرت كبرا به قم و صدور فرمان مشروطيّت ، نگارش متمّم قانون اساسى ، تحصّن حضرت عبد العظيم عليه السلام ، دوران استبداد صغير ، فتح تهران . بين اين دو بزرگوار ، در ادامهء تحصّن حضرت عبد العظيم عليه السلام ، اختلافاتى بروز كرد . جدا از توطئه چينى و اختلاف افكنى بين آخوند و شيخ ، در مورد اين اختلاف ، در اين نوشتار دو نظر كلى نقد و بررسى مىشود : 1 . اختلاف در فلسفهء سياسى و انديشهء سياسى ، 2 . اختلاف در تشخيص مصداق . در نظر دوم ، به تفاوت اين دو در شناخت غرب و اصول موضوعهء آن ، و نيز تفاوت در رجالشناسى ، اشاره مىشود .
كليدواژهها : آخوند خراسانى ، شيخ فضل اللَّه نورى ، مشروطيّت ، غربشناسى .
مقدّمه
روحانيان فعّال در نهضت مشروطه ، مهمترين و مؤثّرترين جريان موجود در اين نهضتاند كه مىتوان آن را به دو دسته كلّى مشروطهخواه و مشروعهخواه تقسيم كرد .
هامش
( 1 ) . آموزه ، تدوين گروه تاريخ و انديشهء معاصر مؤسسهء آموزشى و پژوهشى امام خمينى رحمه الله ، قم : مؤسسهء آموزشى و پژوهشى امام خمينى رحمه الله ، چاپ اوّل ، 1383 ، وزيرى ، كتاب پنجم ص 235 - 274