در ضمن نامهء خود نوشته است : « هدف او و همكارانش [ از ] اين كه دست به مسئلهء مشروطهخواهى زدهاند اين است كه براى همه ، زندگى راحت بياورند ، ستم را از سرشان بردارند و از ستمديدگان پشتيبانى كنند » . « 1 »
3 . بيگانهستيزى آخوند خراسانى
آخوند خراسانى در مادهء پنج نامهء ده مادّهاى ، شاه را نسبت به جلوگيرى از مداخلهء بيگانگان در كشور كه سرمنشأ همهء بلاها و فسادها بودند و فتنهسازىها و اعتمادناپذير بودن آنان هشدار داد . وى نسبت به حضور بيگانگان در خاك ايران و مداخلهء آنها در امور ايران بسيار حسّاس بود و از زمان به توپ بستن مجلس و حضور روسها در برخى نقاط ايران ، در عراق تجهيز نيرو كرد تا براى جنگ به ايران بيايد كه با شنيدن خبر سقوط محمّد علىشاه در 1327 ق ، منصرف گرديد .
مرحوم آخوند خراسانى ، وامهاى خارجى را همچون دامهاى استعمارى مىدانست كه براى به دام انداختن كشور وامگيرنده ، گسترده شده است . وى اين اظهار عقيدهاش را در ذيل مادهء پنج نامهء ده مادّهاى نوشته است . « 2 » ايشان همچنين نظام مشروطيّت را راهى براى استقلال پيدا كردن كشور از بيگانگان مىدانست و برقرارى آن را مقدّمهاى واجب براى تأمين رفاه عمومى و كسب خودكفايى ملّى در اقتصاد تلقّى مىكرد . او حتى راهحلهاى ويژهاى نيز براى آن مطرح كرد كه بعضى از آنها در مادههاى سوم و چهارم نامه به محمّد علىشاه كاملًا بيان شده است .
اين عالم بزرگوار بار ديگر در 1329 ق ، در برابر نقشهء شوم روس و انگليس مبنى بر تقسيم ايران به دو منطقهء نفوذ بين خود و اشغال قسمتهايى از خاك ايران ، با تجهيز نيرو و تدارك نظامى ، به رهبرى جنگى آزادىبخش و اسلامى دست زد ؛ البته ايشان ابتدا كوشيد با فرستادن نامههاى مختلف به مجلس ايران و مسئولان حكومت
هامش
( 1 ) . همان ، ص 26
( 2 ) . همان ، ص 232 - 234 . مؤلّف كتاب مرگى در نور نيز در اين باب ، مطالب درخور توجّهى را با تفصيل بيشترى آورده است