گرفت . با « رسيدن تلگراف اخبار موحش از تهران » ، آخوند خراسانى به همراهى ميرزا حسين تهرانى و شيخ عبد اللَّه مازندرانى ( از مراجع تقليد مقيم نجف ) با ارسال تلگرافى كوتاه ، نگرانى خود را بيان ، و حصول اطلاع از رخدادهاى پيش آمده را درخواست مىكنند تا « اقدامات لازمه » به انجام رسانند . « 1 » طبيعى بود كه عالمان مهاجر ، اطلاعاتى را در خصوص وقايع رخ داده و خواستهاى خود به عالمان نجف داده باشند .
عالمان مهاجر در اين مرحله ، خواستهاى بالاترى را در مقايسه با آن چه در مهاجرت صغرى ( تحصّن عبد العظيم ) خواسته بودند ، مطرح مىكنند . آنان در نامهاى به شاه قاجار ، خواستار تشكيل مجلسى مىشوند ، « كه اعضاى آن مركّب باشد از جمعى از وزرا و امناى بزرگ دولت كه در امور مملكت با ربط و از اغراض نفسانى برى باشند و جمعى از تجّار محترم كه در تجارت و صناعت با اطلاع ، و از مصالح دولت و ملّت مستحضر و براى مشاورت صالح باشند و چند نفر از علماى عاملين كه بىغرض و با بصيرت باشند و جمعى از عقلا و فضلا و اشراف و اهل بصيرت و اطلاع . . . در تحت نظارت . . . پادشاه اسلام » ، و وظيفهء مجلس عبارت باشد از نظارت « بر تمام ادارات دولتى و . . . تعيين حدود وظايف و تشخيص دستور و تكاليف تمام دواير مملكت ، و اصلاح نواقص داخله و خارجه و ماليه و بلديه و تعيين حدود احكام و
هامش
( 1 ) . همان ، ص 549 و 550 . آية اللَّه سيّد محمّدكاظم يزدى نيز در دو نامهء جداگانه به تهران ، در تاريخ پنجم جمادى الثانى ، خطاب به ميرزا ابوتراب شهيدى و شيخ روح اللَّه قزوينى ( دو تن از عالمان غير مهاجر ) از اطلاع خود بر « گرفتارىها و اهانات . . . بر حضرات آقايان عظام » خبر داده ، مىنويسد : جمعى « در اين قضايا اين جانب را به بعض اقدامات تكليف مىنمايند » ، ولى « چون مبناى امورات بر اتقان و تثبت است و على التحقيق از كم و كيف اين قضايا مستحضر نيستم ، اقدامى ننموده ، بر امثال آن جناب كه مورد وثوق و اطمينان و حاضر و بصير مىباشيد ، در مثل اين قضايا كه ( برفرض صدق و واقعيت آن ) ضررش بر نوع اهل اسلام [ وارد است ] مناسب ، بلكه لازم است كه فوراً بعد از تحقيق ، اطلاع بدهيد كه از باب آن داخل شده ، عن بصيرة اقدام داشته باشم » . اين فقيه بلند مرتبه تأكيد مىكند : « . . . چرا در مثل اين قضايا كه ضرر آن بر نوع [ وارد ] و از امور مهمّه است ، تاكنون يك كلمه نرسيده باشد . البته زواياى مطلب را فوراً مرقوم و از حقيقت مطلب مستحضرم داريد ، بلكه طريق علاج آن را هم كه به نظرتان مىرسد ، مرقوم داريد » ( جزوه آية اللَّه العظمى سيّد محمّد كاظم طباطبايى يزدى ، پرچمدار عرصه جهاد و اجتهاد ، ص 7 و 8 )