ديگر تحليلها و تفسيرها ، قابل خدشه و مناقشه است . « 1 »
ح . تفسير آخوند از اصل دوم متمّم قانون اساسى
برخى نويسندگان با استناد به نامهء آخوند خراسانى و شيخ عبد اللَّه مازندرانى به مجلس شوراى ملّى ( در تاريخ سوم جمادى الاوّل 1328 ) در بارهء معرّفى بيست نفر از فقها به مجلس ، جهت اجراى اصل دوم متمّم قانون اساسى ، « 2 » عقيده دارند كه در اين نامه ، سه حوزهء « سياسى » ، « مالى » و « قضايى » از يكديگر تفكيك شده است و تنها در بخش سياسى است كه فقهاى « هيئت نظّار » حقّ دخالت دارند ؛ آن هم فقط به اين
هامش
( 1 ) . در همين راستا ، به نظر مىرسد آن چه آقاى كفايى در بارهء « مخالفت آخوند خراسانى با حاكميت سياسى فقها » مطرح كرده است ، احتمالًا متأثّر از دو مطلب بوده است : 1 . تفسيرها و برداشتهاى ايشان از برخى اسناد مربوط به آخوند خراسانى ( همچون دو سندى كه ادّعا شده است ، دلالت بر نفى ولايت فقيه دارند كه در بخشهاى قبل مورد نقد قرار گرفت ) ؛ 2 . بينش و ديدگاه سياسى شخصى پدرشان ( ميرزا احمد كفايى ) و برخى اساتيد حوزويشان ( كه از علماى كمتر سياسى بودند ) . در يك ارزيابى كلى نسبت به مطالب شيخ عبد الرضا كفايى در بارهء جنبههاى مختلف حيات و انديشهء آخوند خراسانى كه در قالب برخى مقالات و مصاحبهها انتشار يافته است ، ( ر . ك : « شرح و بيانى مختصر و موجز از حيات و شخصيت آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى » عبد الرضا كفايى ، و « مصاحبه با حجة الاسلام و المسلمين عبد الرضا كفايى » ، هر دو در : حيات سياسى ، فرهنگى و اجتماعى آخوند خراسانى ، ص 9 - 161 ؛ « گفتگو با حجة الاسلام و المسلمين ميرزا عبد الرضا كفايى ؛ نوهء آخوند » ، شهروند امروز ، ش 58 ( 20 مرداد 1387 ) ، ص 111 - 113 ) . به نظر مىرسد آنها را مىتوان به سه بخش تقسيم كرد : 1 . مطالبى كه ايشان به نقل از منابع مكتوب ذكر مىكند ؛ مقالهاى كه ايشان در شرح حال جامعى از آخوند به نگارش در آورده است ، عمدتاً چنين است و ايشان در پاورقىهاى هر بخش ، تصريح به مآخذ اصلى مطالب كردهاند ( بيشتر از كتابهاى مرگى در نور ، سياحت شرق و المصلح المجاهد . . . ) . اعتبار اين مطلب ، طبيعتاً به ميزان اعتبار منابع اصلى باز مىگردد ؛ 2 . مطالبى كه ايشان به صورت روشن از پدر يا برخى افراد ديگر نقل قول شفاهى كردهاند . اين نقلها ارزشمند است و اعتبار مطالب آقاى كفايى ( به عنوان نوادهء آخوند ) نيز بيشتر در همين بخش است . البته اعتبار نقل آقاى كفايى به معناى پذيرش اصل خبر و مطلب نيست ، بلكه براى اعتبار مطلب و منقول ، بايد وثاقت فردى كه آقاى كفايى از آن فرد نقل كرده ، نيز احراز شود ؛ 3 . تحليلها و تفاسير آقاى كفايى نسبت به جنبههاى مختلف حيات و انديشهء آخوند خراسانى از جمله موضع مشروطهخواهى ، انديشهء سياسى و مسئلهء ولايت فقيه . اين بخش ، اعتبار خاصى ندارد و بايد همچون تحليلهاى ديگر افراد ، مورد بررسى قرار گيرد . در همين راستا ، اوّلًا ، ملاحظه شود كه آقاى كفايى براى تحليل ارائه شده ، اسناد ، شواهد و دلايل تاريخى ذكر كرده است يا نه ؟ ثانياً ، اين شواهد ، به لحاظ سندى و تاريخى ، بررسى و ارزيابى گردد
( 2 ) . اسناد روحانيت و مجلس ، ج 1 ، ص 13 - 16