مفهوم طبيعت نوشيدن مىداند كه فانى در ما بإزاءهاى غير واقعى خود است . البته ، با اين توضيح كه فرد مشتاق به جهت غفلتى كه از مغايرت ميان ما بإزاءهاى مفهوم وجود و ما بإزاءهاى مفهوم طبيعت دارد ، اين ما بإزاءهاى غير واقعى را واقعى مىپندارد .
بايد توجّه داشت كه نتيجهء نظريهء فوق اين نيست كه شوق هر فيلسوفى كه قائل به اصالت وجود است به مفهوم وجود تعلّق مىگيرد ؛ بلكه همين فيلسوف نيز هنگامى كه تشنه مىشود ، مانند ديگر انسانهاى عادى در ابتدا شوقاش به مفهوم نوشيدن آب ، يعنى همان مفهوم طبيعت نوشيدن كه فانى در مصاديق خارجى است ، تعلّق مىگيرد ؛ زيرا در هنگام تكلّم و تفهيم مقصودش نيز مانند هر انسان ديگرى ، براى حكايت از مصاديق خارجى و واقعى از لفظى كه براى مفهوم طبيعت وضع شده است ، استفاده مىكند ؛ نه لفظى كه براى مفهوم وجود وضع شده است . براى مثال ، وقتى آب خارجى را مىبيند ، مىگويد آب را ديدم . يعنى از لفظى استفاده مىكند كه بيانگر مفهوم طبيعت آب است ، نه لفظى كه بيانگر مفهوم وجود آب است . يعنى نمىگويد وجود آب را ديدم . امّا پس از التفات تفصيلى اين شخص به اين كه آن چه در عالم خارج محقّق است و اصالت دارد ، وجود آب است نه خود آب - كه همان طبيعت است - اگر از او پرسيده شود كه آيا وجود آب را ديدهاى يا طبيعتِ آب را ؟ خواهد گفت كه وجود آب را ديدم . به همين بيان مىتوان گفت هر چند در ابتدا ، شوق اين شخص به مفهوم طبيعت نوشيدن تعلّق مىگيرد - كه فانى در مصاديق خارجى است - امّا پس از التفات تفصيلى به مغايرت ما بإزاءهاى مفهوم طبيعت و ما بإزاءهاى مفهوم وجود و التفات به عدم حكايت مفهوم طبيعت از نوشيدنهاى خارجى ، شوق او به مفهوم وجود نوشيدن - كه حقيقتاً حاكى از نوشيدنهاى خارجى بوده و به صورت فنايى و مرآتى لحاظ شده است - تعلّق مىگيرد .
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 401
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٤٠١