حسن و احسان چو جمله از تست * محبوب بجز تو در جهان كيست
( ديوان اشعار )
كدام علم داراى ارزش بيشترى است ؟
بسيارى از مربيان براى پاسخ به سؤال فوق نظراتى ارائه نمودهاند برخى معتقد به اصل سودمندى شدهاند و برخى ديگر هيچ علمى را بر ديگرى برترى ندادهاند .
اما فيض معتقد به اصل شرافت است . وى مىنويسد : علم از مخصوصترين صفات ربويى و منتهاى كمال است به همين دليل عالم از علم خود لذت مىبرد و اما لذت علم به شرافت آن بستگى دارد و شرافت هر علمى به قدر شرافت معلوم آن ( موضوع علم ) است . اينك هرگاه در ميان معلوماتى كه كسب مىكنيم ، معلومى از همه كاملتر ، برتر ، شريفتر باشد مسلّم است كه علم به آن از ساير علوم لذت بخشتر و مهمتر است . حضرت سبحان به دست تواناى خود انسان را تربيت نموده و تدبير و تربيت آنها را موكول به ذات بىزوال خود نموده است بنابراين علم خداشناسى بالاترين و برترين علمها است .
لذّت شناس نيست آنكه از دوست غافل است * لذّت كسى شناخت كه غافل نمىشود
( ديوان اشعار )
طريق تحصيل محبت :
تحصيل محبت و نيرومندى و آمادگى براى ديدار خدا و فيض ملاقات حضرت او منحصر به معرفت و تقويت آن است . معرفت به واسطه غريزهاى در دل آدمى به نام بصيرت باطنى يا نور ايمان و يقين حاصل مىشود كه به وسيله آن مىتوان به حقايق امور دست يافت و تقويت معرفت در صورتى واقع مىشود كه دل را از سرگرميهاى دنيا و علاقهمندى و توجّه بدان پاك سازيم و همواره به ذكر و فكر او اشتغال داشته باشيم و دوستى غير خدا را از دل بيرون كنيم . منظور از دوستى خدا با خلق آنست كه پرده برمىدارد تا مردم بتوانند حضرت الهى او را با چشم قلب