محمود تلخايى
گذرى بر ديدگاههاى تربيتى فيض
مقدمه :
مرحوم مولى محمّد ملقّب و معروف به مولى محسن فيض كاشانى از بزرگترين دانشمندان اسلام و مذهب شيعه در عهد سلاطين صفويه بوده است . وى در تمام علوم دينى و پارهاى از علوم ديگر مهارت و تبحرّى شگفتانگيز داشته و مخصوصاً در علم تفسير ، حديث ، فقه ، فلسفه ، كلام ، عرفان ، ادبيات فارسى و عربى داراى احاطهء كامل و بصيرت تمامى بوده است . استادى او در فروع و اصول و نبوغ فوقالعادهاش در معقول و منقول بسيار حيرتآور است . به طور خلاصه وى يكى از محقّقين گرانمايه و پرارزش است كه در كمال قدرت علمى بوده و در ميان دانشمندان و علماى بزرگ كمتر نظير او ديده شده است . در اين مقاله آراى تربيتى وى به اختصار بررسى خواهد شد .
روش تربيت :
تنها روش تربيت از نظر فيض مبارزه با نفس است چرا كه راه تصفيه و تهذيب اخلاق منحصر به مجاهده و كوشش است و تا انسان جدّ و جهدى نكند نمىتواند نفس سركش بد انديش خود را كه جز با نفسِ پيرى خليل كردار و به غير از پيروى از قَدَم خضرى خوش رفتار مسلمان نگردد تحت اختيار قرار دهد . با اين سخن وجود مربى آگاه و توانا ضرورت پيدا مىكند .