اوصاف و به وصف نجس در آمدن ، آنچه مورد بحث و اختلاف است اين است كه همان آب قليل به مجرّد ملاقات و برخورد با نجس ، نجس مىشود يا نمىشود ، مشهور گويند نجس مىشود ، ، و حتّى بر نجس شدن آن آب ، ادّعاى اجماع كردهاند .
از ميان قدماى مجتهدان به ابن ابى عقيل عمّانى نسبت داده شده كه وى گفته است : آب قليل در برخورد با نجس ، در صورتى كه اوصاف نجس را به خود نگيرد ، نجس نمىشود و با آب كثير تفاوتى ندارد .
كلمات شيخ صدوق در كتاب فقيه نيز ظهور در همين معنى دارد كه آب قليل به ملاقات نجس ، نجس نمىشود ، مطلقاً يا در برخى صورتها .
شيخ صدوق در آن كتاب گويد :
اگر مردى به گرمابه برود در حالى كه دو دست او نجس باشند و ظرفى نداشته باشد كه با آن آب بردارد از حوضچههاى حمام كه در آن زمانها كوچك و داراى آب قليل بودهاند ، آن مرد دست خود را به آب بزند و بگويد بسم اللَّه و اين بدان عليت است كه خداى تعالى فرمود :
ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ،
خدا در دين خود هيچ سختى قرار نداده است و نيز جُنب هرگاه در راه خود به آب قليل برسد و آوندى نداشته باشد و دو دستش نجس باشد همين كار را بكند . اينها ترجمهء عبارات شيخ صدوق در كتاب من لا يحضره الفقيه است ) .
سپس آيت اللَّه فيض در كتاب الفيض چنين ادامه داده است :
در مفتاح الكرامه آمده است : در ميان علماى ما فاضل كاشانى ( ملّامحسن فيض ) با نظر ابن ابى عقيل موافقت كرده است . و شيخ فتونى « 1 » و سيّد عبداللَّه شوشترى « 2 » از آنان پيروى كردهاند ، و يكى ديگر از علمائى
هامش
( 1 ) شيخ فتونى يكى از مشايخ و استادان بحر العلوم ، و ملا مهدى نراقى و محقّق قمى ، ميرزا ابوالقاسم بودهاست . در كتاب مستدرك در ضمن استادان بحر العلوم گويد : ششمين استاد او نخبة الفقها و زبدة العلماء ابو صالح ، شيخ محمّد مهدى ابن بهاء الدين محمّد فتونى عاملى نجفى است ( نقل از كتاب الفيض ) .
( 2 ) سيّد عبداللَّه شوشترى از علماى بزرگ و مشايخ اجازه است . سيّد شهيد نصراللَّه حائرى و سيّد حسينقزوينى و سيّد بحر العلوم از وى نقل حديث مىكنند .
مستدرك دربارهء او گويد : عالم متبحّر نقّاد ، سيّد عبداللَّه بن سيّد نور الدين فرزند محدث نبيل ، سيّد نعمت اللَّه جزايرى از بزرگان علماى شيعه است كه داراى جودت فهم ، حسن سليقه ، كثرت اطّلاع و استقامت طريقه بوده است ، و اين صفات از مطالعهء تأليفات وى بدست مىآيد . از جمله تأليفات او است : 1 - شرح النخبة 2 - اجوبة المسائل النهاونديّه و كتبى ديگر .
( نقل از كتاب الفيض آيت اللَّه العظمى فيض صص 9 - 10 ) .