دربارهء سبب نزول اين آيه اختلافنظر وجود دارد :
1 . گويند اينان عبارت از روميان بودند كه براى جنگ به بيت المقدس روى آوردند و مساعى خود را در تخريب و ويرانسازى آن به كار گرفتند ، تا زمان عمر كه خداوند مسلمين را بر روميان پيروز ساخت و آنها با ترس و بيم بر آن در مىآمدند .
2 . حسن و قتاده گفتهاند منظور آيه بختنّصر است كه بيت المقدس را به ويرانى كشاند و نصارى نيز به او در ويرانسازى بيت المقدس مدد رساندند .
3 . از امام صادق عليه السلام روايت شده كه آيه متوجه قريش است ، آنگاه كه مانع از ورود رسول اكرم صلى اللّه عليه و آله و سلم به مكه و مسجد الحرام شدند . رأى بلخى و رمّانى و جبّايى نيز همين است .
4 . اما طبرى نظريهء اخير را تضعيف كرده و گفته است مشركان در مكه به تخريب مسجد الحرام نپرداختند . مرحوم طبرسى اين تضعيف را از آنرو مردود اعلام مىكند كه آبادانى مساجد به اقامهء نماز در آنها به هم مىرسد و ويرانى آنها وقتى پديد مىآيد كه مردم را از اقامهء نماز در آنها بازدارند ، چنان كه روايت نيز مؤيد همين مقال است . . .
طبرى - با توجه ما به سخن طبرسى 96 - به تضعيفى روى آورده كه ضعف مقال او را وانمود مىسازد و ويرانى در مساجد را عبارت از ويرانى ظاهرى تلقى كرده كه روايات خلاف آن را ثابت مىكند .
طبرى علاوه بر اين در مورد آيهء مذكور دچار لغزشى شده كه موجب لغزيدن ديگران نيز گشته و بسيارى از دانشمندان علوم قرآنى را بيراهه سوق داده است ؛ زيرا مثلا مىبينيم كه واحدى نيشابورى ، با استناد به رأى قتاده و ارزيابى طبرى در مورد اين آراء ، گفته است : « آيهء مورد بحث دربارهء بختنّصر و اصحاب و ياران او نازل شده است . اينان با يهوديان به نبرد برخاستند و بيت المقدس را به ويرانى كشاندند و نصارى و روميان نيز در اين ويرانسازى او را يارى كردند » . 97
واحدى اتحاد نصارى با بختنّصر را در تخريب بيت المقدس در كتاب خود ياد مىكند ، حال آنكه واقعهء بختنّصر در 633 سال قبل از ميلاد مسيح
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 74
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٧٤