همچون
« سُورَةٌ أَنْزَلْناها »
( نور / 1 ) و
« بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ »
( توبه / 1 ) كه مبتدا در اين دو آيه ، حذف شده است .
در بحث از آيهء :
« أَ يَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ وَ أَصابَهُ الْكِبَرُ وَ لَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفاءُ فَأَصابَها إِعْصارٌ فِيهِ نارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ »
« * » ( بقره / 266 ) طبرى گفته است كه اين آيه تمثيلى است براى آنان كه انفاقهايشان ريايى است و عمل آنان براى تظاهر است . متن اصلى سخن طبرى ، چنين است : « مثلا لنفقه المنافق التى ينفقها رئاء النّاس لاابتغاء مرضاة اللّه . . . » 32
در همين مبحث ، وى از تشبيه حالت به حالت سخن گفته و توضيح داده كه حالت آنان كه كار نيك انجام مىدهند و سپس با رياكارى و منت گذاشتن بر ديگران و اذيت و آزار رساندن به ديگر كسان ، كار خود را خوب جلوه مىدهند ، همانند باغ و بوستان آن كسى است كه براى به ثمر رسيدن ميوههاى آن باغ ، زحمات فراوان تحمل كرده و به هنگام نياز شديد و بهرهبردارى از نتيجهء كار ، بوستان او به كلى از ميان مىرود و به قول طبرى « فى حال صغر ولده و عجزه عن احيائها و القيام عليها ، فبقى لا شيىء له » 33 .
طبرى در ذيل بحث از آيهء 266 « * * » سورهء بقره افزوده كه آيهء :
« . . . لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ . . . »
( بقره / 264 ) نيز تمثيل ديگرى است براى آنانكه رياكار هستند و
هامش
* . يعنى آيا كسى از شما دوست مىدارد كه از درختان خرما و انگور باغى داشته باشد كه از زير درختان آن باغ ، نهرهاى آب جارى باشد و برايش در آن باغ از هرگونه ميوهاى هم باشد ، و در حالى كه به سن پيرى رسيده فرزندان كوچك ضعيف دارد ، گردبادى تند كه همچون آتش سوزانى است به آن برخورد كند و بسوزاند ، خدا آيات خود را اين چنين آشكار مىسازد ، شايد شما بينديشيد و [ راه راست را بيابيد ] .
طبرى ، ذيل آيهء مزبور ، كلمهء « اعصار » را چنين معنى كرده است : « و اما الاعصار فانه الريح العاصف تهب من الارض الى السماء كانها عمود ، تجمع اعاصير ( تفسير طبرى ج 5 ص 551 ) . يعنى اعصار گردباد تندى است كه به هنگام وزش از زمين عمودى به آسمان رود يعنى يك سر آن به زمين باشد و سر ديگر در آسمان .
* * . سخن طبرى در جلد پنجم صفحهء 543 تفسير طبرى ذيل بحث از آيهء 266 سورهء بقره چنين است : « و هذا المثل الذى ضربه اللّه للمنفقين اموالهم رئاء النّاس في هذا الآية نظيرا » لمثل الآخر الذى ضربه لهم بقوله : « فمثله كمثل صفوان عليه تراب فاصابه وابل . . . »