ترك عمل و اعراض از ميثاق .
در بحث از آيهء :
« . . . وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ
« * »
. . »
( بقره / 93 ) كه به علت درك سامع و فهميدن شنونده معناى كلام را ، مضاف حذف شده و در اصل بوده است « اشربوا فى قلوبهم حبّ العجل » . يعنى در واقع دلهاى آنها با محبت گوساله آبيارى شده بود ، يعنى عشق به گوسالهء طلايى سامرى در تاروپود قلبشان نفوذ كرده بود ، زيرا در زبان عربى وقتى مىگويند اشرب قلب فلان حب كذا » به معناى « سقى ذلك حتّى غلب عليه و خالط قلبه » است ، طبرى در اين زمينه كه گاه مضاف حذف مىشود و اينكه ترك ذكر چيزى ، گاه از ذكر آن ابلغ مىباشد ، از شعر زهير مثال آورده و آيات :
« وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كانَتْ حاضِرَةَ الْبَحْرِ . . . »
( اعراف / 163 ) و
« وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيها وَ الْعِيرَ الَّتِي أَقْبَلْنا فِيها . . . »
( يوسف / 82 ) را نيز در اين مورد ذكر كرده است .
به هر حال با تعبيرى كه طبرى از آيهء مورد بحث كرده و كلمهء « حبّ » را در تقدير گرفته ، روشن مىشود كه بنى اسرائيل قلوب خود را با محبت گوسالهء سامرى آبيارى كردند و بدين وسيله علاقهء خود را بدان گوساله ، نشان دادند 23 .
طبرى ، نظير همين حذف را در ذيل آيهء :
« وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ
« * * »
. . »
( بقره / 110 ) هم بحث كرده و گفته است : تقدير آن « تجدوه ثوابه عند اللّه » مىباشد . طبرى ، براى تأييد بحث مورد نظرش ، در ذيل همين آيه ، شعر عمر بن لجأ را مثال آورده كه گفته است :
و سبّحت المدينة لاتلمها * رأت قمرا بسوقهم نهارا
و اصل آن : « سبّح اهل المدينة » بوده است .
در بحث از آيهء :
« . . . قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِياءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
« * * * »
»
( بقره / 91 ) كه
هامش
* . يعنى : دلهاى آنان بر اثر كفر يا محبت گوساله آبيارى شد . . .
* * . يعنى : نماز را برپا داريد و زكات را ادا كنيد [ و بدانيد ] هر كار خيرى براى خود از پيش مىفرستيد آن را [ در سراى ديگر ] نزد خدا خواهيد يافت .
* * * . يعنى : اى پيامبر بگو [ به يهود آن كسانى كه وقتى به آنان گفتى كه به آنچه خدا نازل كرده ايمان بياوريد گفتند : ايمان مىآوريم به آنچه كه بر خود ما نازل شده باشد ] پس چرا پيامبران خدا را پيش از اين به قتل مىرسانديد ؟