شود .
در باب اظهار كلمهء « اللّه » به صورت
« فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكافِرِينَ »
و نه اضمار آن به صورت « فانه عدو للكافرين » هم طبرى گفته است 26 : براى رفع اشتباه ، كلمهء « اللّه » ظاهر شده ، زيرا اگر به صورت ضمير گفته مىشد شنونده شك مىكرد كه آيا مرجع ضمير چه كسى خواهد بود ؟ سپس طبرى براى تأييد مطلب از شعر شاعر عرب كه گفته است :
ليت الغراب غداة ينعب دائما * كان الغراب مقطّع الاوداج
به اظهار « غراب » و نه به اضمار آن ، مثال آورده است .
در بحث از آيهء :
« فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ ما آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا
« * »
. . »
( بقره / 137 ) طبرى ، از تشبيه حالت به حالت سخن گفته و بر آن است كه در اين آيه : « فالتشبيه انّما وقع بين التصديقين و الاقرارين اللذين هما ايمان هولآء و ايمان هولاء » 27 . سپس با مثال گفته است اين بدان ماند كه بگوييم : « مرّ عمرو باخيك مثل ما مررت به » يعنى همانندى ميان دو مرور است و در اين مثال گوينده دو مرور را به يكديگر همانند كرده و همانندى ميان عمرو و متكلم ، نيست . در مورد آيهء مورد بحث نيز همينگونه است يعنى : « انما وقع التمثيل بين الايمانين لابين المؤمن به » .
در بحث از آيهء :
« لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ . . . »
كه يكى از آيههاى بحثانگيز بوده است ، زيرا اگر به شأن نزول آيه توجه شود مىبينيم كه در صدر اسلام مخالفان اسلام از يكسو و تازه مسلمانان از سوى ديگر پيرامون تغيير قبله سر و صدايى به راه انداختند تا اينكه آيهء مزبور نازل شد .
قرآن در اين آيه گفته است : نيكى تنها آن نيست كه تمام گفتگوهاى شما دربارهء قبله و تغيير قبله باشد و تمام وقت شما در اين راه مصروف شود بلكه نيكى [ نيكوكار ] آن كسانى هستند كه به خدا و روز رستاخيز و . . . ايمان بياورند .
طاعنان هم در مورد آيهء مزبور به طريق ديگر ايراد گرفتند و گفتند :
چگونه مىتوان گفت :
« وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ »
يعنى چگونه مىتوان مصدر را بر ذات حمل كرد ؟ طبرى در پاسخ گفته است 28 : « و انما معناه : و لكن البرّ برّ من آمن باللّه
هامش
* . يعنى : اگر آنها نيز به آنچه شما ايمان آوردهايد ، ايمان بياورند ، البته كه هدايت يافتهاند . . .