غيره . و در اين باب نكتههاى گفتنى بسيار است . چه عمدهء اختصاصات و امتيازات نثرهاى دورهء سامانيان را در اين كتاب مىتوان يافت . و من اين نكات را در كتاب سبك نثر پارسى 8 بيان كردهام . و نيز در خطابهاى مبسوط كه از كنگرهء جهانى ناصر خسرو ايراد گرديد . 9
در اينجا با توجه به تنگى مجال به پارهاى از آنها بطور اجمال اشاره مىشود .
تفصيل و اطناب
از جملهء اين مختصات نخست تفصيل و اطنابست در ذكر وقايع و بيان حوادث ، كه مىتوان از آن براى درك مطالب بهرهاى وافى گرفت . و بلعمى در اين امر چنان كه اشاره شد پيروى از محمد بن جرير نموده و از اصل كتاب و متن عربى آن تأثير پذيرفته است .
حتى گاهى نيز دست نگهداشته و در نقل مطالب برخى روايات مختلف را باز گذاشته و آنچه را بر ساير اقوال و آراء رجحان داشته نوشته است . 10
ايجاز و كوتاهى جملهها
ديگر از امتيازات كتاب ، ايجاز و كوتاهى جملههاست . و مقصود من در اينجا ايجاز در عبارات و كوتاه نوشتن جملههاست كه آن از خصوصيات آشكار نثر دورهء سامانيانست و از بهترين امتيازات آن . و شايد كه نثر زبان پارسى را به چيزى بهتر از آن آرايش نتوان داد .
و نويسندگان مبرّز اين نكته را همواره در نظر داشتهاند و غالبا مطلبى را كه در يك يا دو جمله مىتوان بيان كرد ، در جملههاى بيشتر ادا مىكردهاند و در ميان فعل و فاعل و نهاد و گزاره فاصله را كمتر مىساختهاند .
در تاريخ بلعمى مطالب همهجا با جملههاى كوتاه و الفاظ فاخر و كلمات سنگين و عبارات رنگين بيان گرديده آميخته با فصاحت و بلاغت تمام .
سادگى و روانى كلام
ديگر از مختصات آن سادگى عباراتست و روانى گفتار و شيرينى كلمات و دلنشينى سخنها و جملات كه در سراسر كتاب به حد كمال رسيده . و اين نه منحصر به تاريخ