ضمير آن :
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ
: همى پندارند مردمان كه نه بهم كنيم استخوان او . مجلّد هفتم ص 1960 س 6 .
به كار بردن كلمهء « مردم » به عنوان اسم جمع - و اغلب با « - ان » جمع - در ترجمهء « ناس » عربى :
يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
: يا مردمان بپرستيد خداوند شما را آنكه بيافريد شما را و آنكسها كه از پيش شما . مجلّد اوّل ص 22 س 3 .
به كار بردن مفعول مطلق در برابر مفعول مطلق عربى 8 :
وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيراً
: و ياد كن او را به بزرگى ياد كردنى 9 . مجلّد چهارم ص 909 س 14 .
به كار بردن « آنكى » به جاى « آنكه » يا « آنكس كه » ( به قياس امروز ) :
بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِما أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْياً أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ
:
بدست آنچه خريدند بدان تنهاشان كه كافر شوند بدانچه بفرستاد خداى ، افزون جستن .
كه بفرستد خداى از فضل او بر انكى خواهد از بندگان او . مجلّد اوّل ص 87 س 6 ، ص 94 س 12 و 15 .
به كار بردن ياء بيان شرط :
قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ
: گفتند اگر دانستيمى كارزارستى متابعت كرديمى شما را . مجلّد اوّل ص 263 س 6
وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها
: و اگر خواستيمى برداشتيمى او [ را ] بدان . مجلّد سوّم ص 552 س 1 .
تكرار ضمير و به كار بردن ضمير منفصل به جاى متّصل به قياس امروز :
أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ
: ايشانند كه بر ايشان است درود از خداوندشان و رحمت ، و ايشانند ايشان راهيافتگان . مجلّد اوّل ص 112 س 9 .
تكرار فعل ربطى براى يك مسنداليه :
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ
: كراناند ، گنگانند ، كورانند ؛ ايشان نه بازگردند . مجلّد اوّل ص 31 س 17 .
حذف فعلهاى ربطى :
عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
: بر فراخدست بتوان او و بر تنگدست بتوان او ، هزينه بنيكوى واجب بر نيكوكاران . مجلّد اوّل ص 142 س 18 .
تفسير حروف مقطّع قرآن :
از باريكترين و دشوارترين مسائلى كه گزارشگران قرآن در بحث از آيات متشابه از